دانلود پایان نامه ارشد درمورد امام صادق، قصاص

حراست پیامبر از خطر دشمن دهد، چون مسأله یهود و نصاری در سال دهم هجرت حل شده بود و قبادل گوناگون یهودیان مانند بنی قریظه، بنی نظیر و بنی قینقاع، یهودیان خیبر و سایرین یا تسلیم مسلمانان شده‌اند و جزیه می‌پردازند یا ترک وطن کردند. علاوه بر این سوره مائده در اواخر عمر شریف پیامبر? پس از سال دهم هجری بوده و در آن زمان همه اهل کتاب از قدرت و عظمت مسلمین در گوشه‌ای غنوده بودند. افزون بر آن در این آیه و پس از آن تکلیفی طاقت فرسا برای اهل کتاب نبود تا در ابلاغ آن خطری متوجه رسول خدا? شود پس این آیه در بین آیات قبل و بعد خود در یک سیاق نیست و پیامی مستقل ارائه می‌کند.113
3- قرآن موجود بر اساس ترتیب نزول نبوده تا بتوان به سیاق آن بر ظهور یک معنا تمسک کرد.
4- سیاق بر فرض ظهور داشتن، قرینه مقامی است و در برابر نص روایات و قرینه‌های دیگر ظهوری نخواهد داشت.
5- وجود این آیه در بین آیات یهود ممکن است اشاره به این نکته باشد که منافقانی که پیامبر? از آن‌ها خوف داشت به منزله یهود و از سنخ آنان در کفر و ضلالتند.114
جمع بندی
در این گفتار پس از بیان شأن نزول آیه و اتفاق مفسران شیعه بر این شأن نزول، به بیان دیدگاه مفسران شیعه پرداخته شد که مصداق آیه را علی بن ابی طالب? می‌دانند و دلیل آن‌ها بر این مصداق مبتنی بر چند نکته است:
الف: اهتمام خداوند متعال به این موضوع تا حدی که اگر ابلاغ نشود رسالت پیامبر? ابلاغ نشده است و این امری جز مسأله امامت و جانشینی امیرالمؤمنین علی? نیست.
ب: مشکل بودن ابلاغ این امر برای رسول خدا? به دلیل خوف از سرپیچی مردم نسبت به این مسأله و از بین رفتن زحمات 23 ساله، و این حالت خوف جز برای ابلاغ ولایت امیرالمؤمنین? چیز دیگری نبوده است زیرا بر اساس آیات، پیامبر? در بیان مسائل مهم و اساسی، و حتی در بیان مسائلی که مورد قبول مردم نبوده کوتاهی نکرده و ترس به خود راه نداده است.
ج: شیعه و سنی روایات صحیح السند بیان نموده‌اند که مصداق (ما انزل الیک من ربک) امیر مؤمنان است.
– علمای اهل سنت برای انحراف اذهان عمومی از ولایت امیر مؤمنان? بر اساس روایات صحابیان و تابعان برداشت‌ها و دید گاه‌های متفاوتی بیان کرده‌اند مثل نزول آیه در مورد حراست مکه و نزول آیه درباره رجم و قصاص و نزول آیه درباره جنگ با بنی انمار و نزول درباره مکر یهود.
– طبری نیز در شأن نزول آیه سه قول – اعرابی که قصد کشتن پیامبر? را داشت، ترس پیامبر از قریش، و ابلاغ خبث باطن یهود – را بیان می‌کند و قول سوم را صحیح می‌داند و اختیار می‌نماید.
– آیه تبلیغ با آیات قبل و بعد که مربوط به یهود است ارتباطی ندارد، برفرض که سیاق هم ظهور داشته باشد، قرینه مقامی است و در مقابل روایات که نص هستند اساسی ندارند در نتیجه آیه تبلیغ از آیات اثبات کننده امامت و ولایت امام علی? می‌باشد.
گفتار سوم: آیه مباهله
یکی دیگر از بارز‌ترین آیات قرآن کریم که منزلت و امامت اهل بیت رسول خدا?یعنی امام علی? و همسر گرامیش فاطمه زهرا? و دو فرزند برزگوارش امام حسن? و امام حسین? را آشکار می‌سازد آیه مباهله است. خداوند در این آیه می‌فرماید:
“فَمَنْ حَاجک فیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَک مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکمْ ثُم نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ الله عَلَى الْکاذِبین‏”115 (هرگاه بعد از علم و دانشى که (درباره مسیح) به تو رسیده، (باز) کسانى با تو به محاجه و ستیز برخیزند، به آن‌ها بگو: “بیایید ما فرزندان خود را دعوت کنیم، شما هم فرزندان خود را؛ ما زنان خویش را دعوت نماییم، شما هم زنان خود را؛ ما از نفوس خود دعوت کنیم، شما هم از نفوس خود؛ آن گاه مباهله کنیم؛ و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم‏.)
معنای واژه مباهله
بدون شک یکی از محوری‌ترین واژه‌ها در آیه مورد بحث لفظ “مباهله” است.
لغت نگاران ریشه مباهله را از “بهل” به معنای رها کردن دانسته‌اند و گفته‌اند: “به شتری که پستان هایش رها و آزاد شده تا بچه اش هرچه بخواهد شیر بخورد، شتر باهل گفته می‌شود و به زنی که از شوهرش جدا شده و در واقع آزاد و رها گردیده “امراه باهله” گویند و مباهله را از همین ریشه به معنای “لعن ونفرین کردن که نوعی از دعا کردن به بدی است” دانسته‌اند و آن را همان ملاعنه به معنای “نفرین کردن دو گروه در برابر یکدیگر و به همدیگر” یاد کرده‌اند.116
ابن فارس در مقاییس اللغه می‌نویسد: “باء، هاء و لام سه ریشه لفظ بهل را صورت بسته‌اند، اما صورت اول به معنای رها و آزاد شدن است و دوم به معنای دعا کردن و سوم معنای کمبود آب را می‌رساند؛ در حالت اول وقتی عرب می‌گوید: “بهله” به معنای آن است که او را آزاد گذاشتم و رهایش کردم و در صورت دوم به معنای درخواست شدید در دعا است و لفظ مباهله به این معنا بر می‌گردد، چون هر کدام از دو طرف مباهله کننده از دیگری چنین درخواستی دارد و همین معنا در کلام خدای متعال آمده است.”117
با این بیان واژه مباهله در نزد اندیشمندان، بار معنایی پیوند خورده با وضع لغت آن را دارد و آن عبارتست از این‌که: هرگاه افراد در گفت و گوی علمی پس از اقامه استدلال علمی و برهان عقلی روشن نتوانستند پاسخی اقناعی یا اسکاتی دریافت کنند، در این حالت هریک بر حق دیگری نفرین می‌کند و می‌گوید اگر من بر حق هستم و تو بر خلاف، به کیفر الهی گرفتار شوی. پس مباهله موضوعی تاریخی بوده و در آن زمان رواج داشته است.118
شأن نزول آیه مباهله
علی بن ابراهیم قمى در تفسیرش از امام صادق? روایت کرده که فرمود: نصاراى نجران وقتى براى شرفیابى حضور رسول خدا? حرکت مى‏کردند، سه نفر از بزرگانشان به نام اهتم و عاقب و سید با آنان همراهى نمودند، در مدینه وقتى موقع نمازشان رسید، ناقوس نواخته به نماز ایستادند، اصحاب رسول خدا? عرضه داشتند: یا رسول الله این مسجد تو است، مسجد اسلام است، چرا باید در اینجا ناقوس بنوازند؟ رسول خدا? فرمود: کارى به کارشان نداشته باشید، بعد از آنکه از نمازشان فارغ شدند، به رسول خدا? نزدیک شده، پرسیدند: مردم را به چه دینى دعوت مى‏کنى؟
فرمود: به شهادت دادن به این‌که جز الله معبودى نیست و این‌که من فرستاده خدایم و این‌که عیسى? بنده‏اى است مخلوق که مى‏خورد و مى‏نوشید و سخن مى‏گفت پرسیدند: اگر مخلوق و بنده بود پدرش که بود؟، در اینجا به رسول خدا? وحى شد که به ایشان بگو:
شما درباره آدم چه مى‏گوئید؟ آیا بنده‏اى مخلوق بود، مى‏خورد و مى‏نوشید و سخن مى‏گفت و عمل زناشویى انجام مى‏داد یا نه؟ رسول خدا? همین سؤالات را از ایشان کرد، جواب دادند: بله بنده‏اى مخلوق بود و کارهایى که برشمردى مى‏کرد، فرمود: اگر بنده بود و مخلوق پدرش که بود؟ مسیحیان مبهوت و مغلوب شدند و خداى تعالى این آیه را فرستاد: “إِن مَثَلَ عِیسى‏ عِنْدَ الله کمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ…”119 و نیز این آیه را که فرمود: “فَمَنْ حَاجک فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَک مِنَ الْعِلْمِ‏- تا جمله- فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ الله عَلَى الْکاذِبِینَ”. رسول خدا? به ایشان فرمود: پس با من مباهله کنید، اگر من صادق بودم لعنت خدا بر شما نازل شود و اگر کاذب باشم لعنتش بر من نازل شود، مسیحیان گفتند: با ما از در انصاف درآمدى، قرار گذاشتند همین کار را بکنند، وقتى به منزل خود برگشتند، رؤسا و بزرگانشان مشورت کردند و گفتند: اگر خودش با امتش به مباهله بیایند، مباهله مى‏کنیم چون مى‏فهمیم که او پیغمبر نیست و اگر خودش با اقرباءش به مباهله بیاید مباهله نمى‏کنیم، چون هیچکس علیه زن و بچه خود اقدامى نمى‏کند، مگر آنکه ایمان و یقین داشته باشد که خطرى در بین نیست و در این صورت او در دعویش صادق است، فردا صبح به طرف رسول خدا? روانه شدند، دیدند که تنها رسول خدا? و على بن ابى طالب و فاطمه و حسن و حسین? براى مباهله آمده‏اند، نصارا از اشخاص پرسیدند: اینان چه کسانى هستند؟ گفتند: این مرد پسر عم و وصى و داماد او است و این دخترش فاطمه? است و این دو کودک، دو فرزندانش حسن و حسین? هستند، نصارا سخت دچار وحشت شدند و به رسول خدا? عرضه داشتند: ما حاضریم تو را راضى کنیم، ما را از مباهله معاف بدار، رسول خدا? با ایشان به جزیه مصالحه کرد و نصارا به دیار خود برگشتند.120
روایت است که اسقف چون پیامبر? و اهل بیت او را دید گفت چهره‏هایى مى‏بینم که اگر از خدا بخواهند که کوه‏ها را از جاى بکند البته خواهد کند و با او مباهله نکنید که هلاک خواهید شد و بر روى زمین تا روز قیامت یک نصرانى نخواهد ماند و نبى اکرم? فرمود قسم به آنکه جانم به دست او است اگر با من مباهله می‌کردند همگى بصورت بوزینه و خوک مسخ مى‏شدند و بیابان بر آن‌ها وادى آتش مى‏شد و مجالى براى یک نصرانى نمی ماند تا همگى هلاک می‌شدند.121
آیه مباهله و نگرش کلی مفسران امامیه
مفسران امامیه با مراجعه به آیه مباهله بر این عقیده‌اند که از یک سو مصداق حقیقی و واقعی لفظ انفسنا با توجه به سبب نزول آیه، امام علی? است و از دیگر سو با توجه به محتوای آیه شریفه، خدای متعال در آن نفس و جان آخرین پیامبرش حضرت محمد? را همان جان و نفس علی? شمرده است و از آن جا که وحدت و عینیت وجود علی? و پیامبر? ممکن نیست، این تعبیر و بیان حکایت و دلالت می‌کند بر این که هر مسئولیت و وظیفه‌ای بر دوش پیامبر? در هدایت گری و رهبری و اداره امور زندگی مردم بوده است، همان مسئولیت و ماموریت بر عهده امام علی? واگذار شده است.
به بیان دیگر: خداى متعال، على را نفس- خود- پیامبر? قرار داده است. منظور از این تعبیر: بیان برابرى على? با پیامبر? است. کسى که با انسان اکمل و اولى به تصرف، مساوى باشد خود نیز فردى اکمل و اولى به تصرف است. زیرا خداى تعالى او را مساوى با رسول خدا? شمرده است. و او را براى یارى رسول خدا? جهت دعا کردن تعیین فرمود. کدام فضیلتى بالاتر از این‌که خداى متعال به پیامبر خویش دستور دهد که از على براى دعا به درگاه الهى و توسل به حضرت حق کمک بگیرد؟ این مقام براى چه کسى دست داده است؟ و وقتی افضل شد امامت در او متعین می‌گردد.122
علاوه بر این، تغایر و تفاوت معنایی میان دعوت کننده یعنی پیامبر گرامی اسلام و دعوت شونده یعنی خواص از خاندان آن حضرت که با عبارتهای “ندعو” و “انفسنا” و “نسائنا” و “ابنائنا”، نشان می‌دهد که منظور از لفظ انفسنا به لحاظ مصداقی نمی‌تواند شخص پیامبر گرامی اسلام یعنی دعوت کننده به مباهله باشد از این رو به طور روشن لفظ انفسنا یک مصداق انحصاری بیش‌تر ندارد و آن امام علی بن ابی طالب? است.123
آیه مباهله و نگرش کلی مفسران اهل سنت
از آثار مفسران و مورخان برداشت و دریافت می‌شود که ظهور آیه مباهله را با توجه به سبب نزولش به دلالت مطابقی درباره شخصیت والای اهل بیت رسول خدا? دانسته‌اند124 و کمتر نوشته‌ای از این دسته آثار می‌توان برشمرد که آیه مورد گفتگو را در ارتباط با مقام با فضیلت و والای آن خاندان پاک یاد ننموده باشد. به عنوان نمونه به برخی از آثار اندیشمندان اهل سنت که این واقعه را بیان کرده‌اند اشاره می‌نماییم:
شهاب الدین آلوسی در تفسیر روح المعانی می‌نویسد:
ماجرای مباهله واضح‌ترین دلیل بر نبوت پیامبر اکرم? می‌باشد و اگر این طور نبود مسیحیان نجران از مباهله امتناع نمی‌کردند و نیز دلالتش بر فضل آل الله و رسول خدا? برهیچ مؤمنی جای شک و شبهه و پوشیده نیست…… و آل رسول همان چهار نفری هستند که همراه رسول اکرم? بودند و نام آن‌ها نزد محدثین محفوظ و ثابت است.125
قرطبی در الجامع لاحکام

مطلب مرتبط :   پایان نامه با کلید واژگاننفت و گاز، بهره بردار، دسته بندی

دیدگاهتان را بنویسید