عوامل خطر روانشناختی بیماری عروق کرونر

 عوامل خطر روانشناختی

اخیرا علایق بسیاری از پژوهشگران به تحقیق بیشتر در مورد ارتباط میان عوامل روانشناختی و بروز بیماریهای قلبی جلب شده است .عوامل سنتی خطر بروز بیماریهای قلبی ،سبب بیماری 58 تا 75 درصد از بیماران قلبی است .بنابراین مطالعه و پژوهش درباره دیگر عامل های مهم خطر آفرین مانند عوامل اجتماعی ، از نو و با قدرت آغاز شده است .با این دیدگاه ،5 حوزه روانشناسی مورد بررسی قرار گرفته است که عبارتند از :استرس مزمن زندگی [1] ، افسردگی ، وضعیت اجتماعی / اقتصادی [2]، ویژگی های شخصیتی و حمایت اجتماعی[3] (بیگل هول[4] و منگوس[5] ،2002،استرایک[6] و استپتو[7]،2004).

الف . استرس مزمن زندگی:این استرس ها شامل اضطراب ها و نگرانی های افراد ،در ابعاد مختلف زندگی روزمره خانوادگی و اجتماعی آنهاست . حدود 10 تا 40 درصد از افراد شاغل ، از استرس های شغلی[8] رنج میبرند و حدود یک سوم این افراد دچار استرس های شدید روانشناختی هستند . افرادی که وضعیت اجتماعی /اقتصادی مناسبی ندارند ؛ بیشتر در محیط کاری خود به استرس شغلی دچارند و این امر نیز با حمایت اجتماعی محدود ،عوامل خطر معمول کرونری ،سطح پایین آموزش و تحصیلات ، ارتباط دارد (پیتر[9] و سگریست[10] ،2000،استرایک و استپتو،2004).

از دیگر عوامل بروز استرس های مزمن زندگی ،فرسودگی شغلی[11] است که ناشی از وجود کنترل محدود و اندک فرد شاغل بر روند کاریشان است .این مسئله حتی بیشتر از مسئولیت های بالای شغلی با بروز بیماریهای قلبی – عروقی ارتباط دارد (لندزبرجیس[12]،بیکر[13] ، 1994،به نقل از مارموت[14] ، باسما[15] و همینگوی[16]1997).

در بازبینی 25 پژوهش این نتایج بدست آمد : در 17 مطالعه بین فرسودگی شغلی و بروز بیماریهای قلبی – عروقی ارتیاط معنادار بدست آمد و در 8 مطالعه از 23 مطالعه دیگر که مورد بازبینی قرار گرفتند ، این ارتباط مابین مسئولیت های سنگین شغلی و بروز بیماریهای قلبی – عروقی بدست آمد .البته شایان ذکر است که عدم کنترل بالا بر روند شغلی ، بیشتر در شاغلانی که وضعیت اجتماعی /اقتصادی مناسبی ندارند ، دیده می شود (مارموت ، باسما و همینگوی ، 1997) .

از مطالعات گسترده ای که در فنلاند(کیوی ماکی[17]،لینوآرجاس[18]،لیوکونن[19] و همکاران،2002)،آلمان (سیگریست ،1996) و انگلستان (مارموت ،باسما و همینگوی ، 1997) انجام شد؛ این نتایج بر آمده است که هر چقدر میان کوشش و پاداش دریافتی تعادل کمتری برقرار باشد؛ احتمال بروز بیماری های قلبی- عروقی افزایش می یابد .

یکی دیگر از اشکال استرس های مزمن زندگی که بسیار مورد مطالعه قرار می گیرند , استرس در روابط  زناشویی و خانوادگی است .

 

استرس های زناشویی در زنان ، پیش بینی کننده علائم افسردگی است و زنانی که دچار بیماری های قلبی و عروقی اند اغلب وجود چنین فشار ها و استرس هایی را تایید می کنند (بالوگ[20] ، جانسکی[21] ،لین وبر[22] ،2003 و اورث گومر[23] ، وامالا[24] و امالا و هورستن[25] ، 2000) .

از نتایج یک مطالعه در سوئد (اورث گومر ، موشر[26] و بلوم[27] ،1997؛ به نقل از اورث گومر و همکاران ، 2000) چنین بر می آید ، زنانی که در زندگی خود به استرس خانوادگی و استرس خانوادگی و استرس شغلی دچارند ؛5 برابر بیش از زنانی که این استرس ها را ندارند ، در معرض خطر ابتلا به بیماری های قلبی-عروقی قرار دارند .

شکل دیگری از استرس خانوادگی که با افزایش خطر بیماری کرونری قلب مرتبط شناخته شده است، در زنانی است که از همسران معلول ، ناتوان یا بیماری خود نگهداری می کنند .

یک تحلیل از مطالعات سلامت پرستاری[28] نشان داده است؛ زنانی که در هفته 9 ساعت یا یشتر از همسران بیمار یا ناتوا نشان مراقبت می کنند ،افزایش معناداری دربروز خطر حمله قلبی مهلک و غیر مهلک نشان می دهند؛ که این افزایش ، مستقل از عواملی چون سن ، سیگار کشیدن ، ورزش کردن ، مصرف الکل ، دیابت ، اضافه وزن ، فشارخون بالا ی مزمن و دیگر عوامل است  (راس[29] ، مارموت ،1981؛ به نقل از استرایک و استپتو، 2004 ).

ب . افسردگی : افسردگی یکی از عوامل خطر ساز بالقوه برای گسترش و شدت بیماری قلبی – عروقی است و اغلب پس از بروز حمله قلبی قابل تشخیص است .

در مطالعه روزانسکی ، بلومنتال و کاپلان (1999) افسردگی در بیماران قلبی-عروقی ، 3 برابر بیشتر از افراد گروه کنترل ، قابل تشخیص بود .

 

 

همچنین کارنی[30] ، فریدلند[31] و میلر[32] (2002) نشان دادند که یک پنجم بیماران مبتلا به بیماری های قلبی دچار افسردگی اند و 15 تا 20 درصد این بیماران از افسردگی عمیق پس از حمله         MI رنج می برند .

نشانه های ناشی از افسردگی مانند خستگی مزمن[33] و ناامیدی[34] نیز به عنوان عامل های خطر بروز بیماری کرونری قلب شناخته اند (کوپ[35] ، اپلز[36] ، مندز دلیون[37] ، 1994).

چندین مکانیسم احتمالی درباره چگونگی ارتباط افسردگی و بیماری قلبی – عروقی وجود دارد . یکی از انها این است که افسردگی خود ار علل بروز این بیماریها باشد تصلب شرائین ، یک بیماری التهابی[38] و تحریک کننده است و افسردگی احتمالا التهاب منجر به بیماری قلبی را شدت می بخشد .

همچنین احتمال دارد که یک فرآیند ناشناخته التهابی دیگر به بروز همزمان افسردگی و بیماریهای قلبی- عروقی منجر شود .از احتمالات دیگر این است که هم افسردگی و هم بیماریهای قلبی – عروقی نتیجه تصلب شرائین هستند ؛ که هر دوی آنها بر اثر افزایش استرس های ناشی از محیط اجتماعی تشدید می شوند . نهایتا اینکه افسردگی می تواند رفتارهای آسیب زا که باعث شدت بخشیدن به بیماری می شود را افزایش دهد. رفتارهایی همچون سیگار کشیدن ، رژیم غذایی نامناسب ، ورزش نکردن و عدم تحرک و…احتمالا چیزی بیشتر از هر یک از احتمالات فوق به تنهایی بر بروز و افزایش شدت بیماری های قلبی – عروقی اثر می گذارند ( استرایک و استپتو ، 2004) .

مطلب مرتبط :   بهترین روش های رسیدن به مثبت اندیشی و تفکر مثبت

ج . وضعیت اجتماعی /اقتصادی : وضعیت اجتماعی / اقتصادی از عوامل مهم و موثر در بروز بیماریهای قلبی – عروقی و آثار ناشی از آن است . میان این دو سازه ارتباطی معکوس و قوی وجود دارد و در این ارتباط مواردی چون وضعیت شغلی ، در آمد و تحصیلات مورد نظر قرار می گیرند .

وضعیت بد اجتماعی /اقتصادی با بیشتر سیگار کشیدن ،رژیم غذایی نامناسب ، بی خانمانی ، افزایش چاقی و سطح ناچیز فعالیت بدنی در ارتباط است . به علاوه ، افراد با وضعیت اجتماعی /اقتصادی نامناسب ، فعالیت های ناچیز اجتماعی ، فشار مالی بیشتر ،  حوادث استرس زای بیشتر در زندگی و عزت نفس پایین تری را نشان می دهند ( روزن گرن[39] ، اورث- گومر ، ویلهملمسن[40] ، 1998؛ به نقل از اورث گومر و همکاران ، 2000) .

بنابراین زندگی کردن تحت چنین شرایطی منجر به استرس های مزمن و آسیب زا می شود که خود از علل بروز بیماری قلبی – عروقی است .با در نظر گرفتن وضعیت اجتماعی / اقتصادی نامناسب مرتبط با عوامل سنتی خطر بیماریهای قلبی – عروقی ، می توان 33 تا 50 درصد بیماریهای قلبی – عروقی را توصیف کرد ( مارموت ، بارتلی[41] ،2002 ؛ به نقل از استرایک و استپتو ، 2004 ) .

د . حمایت اجتماعی : در کشور انگلستان ، 16 درصد مردان و 18 درصد زنان فاقد هرگونه اشکال حمایت های اجتماعی هستند و عدم وجود این حمایت ها ، به بسیاری از ناهنجاریهای روانشناختی منجر شده است . افرادی که در پست های غیر تخصصی مشغول به کارند ؛ بسیار بیشتر از افراد در مشاغل تخصص یافته ، از فقدان حمایت اجتماعی رنج می برند .افرادی که ارتباطات اجتماعی محدودی دارند ؛ حوادث استرس زا و ناخوشایندی را در زندگیشان تجربه می کنند . اغلب این امر باعث جدایی انها از خانواده و اطرافیانشان می شود و به همین گونه است که ارتباطات اجتماعی آنها کاهش می یابد . افرادی که از نظر اجتماعی منزوی هستند ؛ استرس بیشتری را تجربه می کنند . به بیان دیگر افراد دچار مشکل ، هرچه بیشتر از جامعه کناره گیری می گیرند و بنابراین ، گوشه گیری بجای اینکه بهبودی در وضعیت آنها حاصل کند ؛ باعث تداوم بیماری ها و مشکلاتشان می شود (روزن گرن ، اورث – گومر ، ودل[42] ، 1993 ؛ هالاهان ، موس[43] و هالاهان [44]، 1995 ؛ به نقل از اورث گومر و همکاران ، 2000) .مباحث مربوط به حمایت اجتماعی توسط بسیاری ازپژوهشگران و با روشهای متنوع مطالعاتی مورد بررسی قرار گرفته است و نتایج هماهنگ و چشمگیری از آنها حاصل شده است .

کوپر ، مارموت و همینگوی (2000) در گزارشی اعلام کردند که کمبود حمایت اجتماعی ، خطر بروز برخی بیماریهای قلبی – عروقی را افزایش می دهد .

ه . ویژگیهای شخصیتی : با وجود شواهد اولیه ای که الگوی رفتاری تیپ A را به عنوان عامل خطر مستقل برای بروز بیماریهای قلبی – عروقی عنوان می کردند ؛ امروز توجه بیشتر برمولفه های این الگو رفتاری است و بیش از همه بردو عامل خشم و خصومت تکیه شده است (روزانسکی و همکاران ، 1999؛ کوپر ، مارموت و همینگوی ، 2002 ) .

تحلیل های دوباره از اطلاعات متعددی که بر روی الگوی تیپ A صورت گرفته است ، از عامل خصومت به عنوان یک عامل مهم خطر آفرین نام می برند (هکر[45] ، چسنی[46] ، بلاک[47] ، 1988 ؛ و دمبروسکی[48] ، مک دو گال[49] و کاستا[50] ، 1989 ؛ به نقل از استرایک و استپتو ، 2004 ) .

شواهد جاری درباره خشم حتی کمتر از خصومت است ، اما نشان دهنده ارتباط محکمی با بروز بیماریهای قلبی – عروقی است . خشم ، خطر بروز آنژین صدری ، سکته قلبی و مرگ بر اثر سکته قلبی را 2 تا 3 برابر افزایش می دهد ( کاواچی[51] ، اسپارو [52]، اسپیرو[53] ، 1996 ) . نتایج یک پژوهش آینده نگر بر روی گروهی از مردان جوان که به مدت 36 سال پیگیری شد . بیانگر آن است که خشم ، خطر مرگ زودزس بر اثر بیماری قلبی – عروقی را تا 3 برابر افزایش می دهد (چنگ[54] ، فورد [55]، میونی[56] ، 2004 ) .

در افراد با فشارخون بالا ، عامل خشم به عنوان یک فاکتور خطر ساز احتمال بروز بیماری و حمله را افزایش نمی دهد ؛ اما زمانی که به افزایش فشار خون منجر گردد ؛ می تواند خطر آفرین باشد . خشم به عنوان یک عامل مهم و حاد در بروز سکته ها ، دو درصد از موارد سکته  ها را سبب می شود (میتلمن[57] و همکاران ، 1997 ؛ به نقل از استرایک و استپتو ، 2004 ) .

البته با افزایش تحقیقات درباره عوامل اجتماعی تعدیل کننده ارتباط خشم با بروز بیماری های قلبی – عروقی همچون حمایت اجتماعی و وضعیت اجتماعی / اقتصادی ،  هنوز هم خشم به عنوان یک عامل خطر ساز بالقوه برای سکته قلبی در بیماران مبتلا به بیماری کرونری قلب در نظر گرفته می شود .

بررسی وضعیت روانی – اجتماعی بیماران مبتلا به بیماری عروق کرونر قلب نشان داده است که رفتارهایی نظیر خشم ، احساس دشمنی ، اضطراب ف افسردگی و رویدادهای خاص زندگی ، زمینه ساز بیماریهای قلبی است و از سوی دیگر ، بیماری قلبی نیز همین پاسخ های رفتاری را به وجود می آورد ( فریدمن و همکاران ، 1984 ؛ به نقل از سعیدی ، 1384 ) .

همچنین تاکید  DSM  بر عوامل روانشناختی ، توجه به طیف گسترده ای از محرک ها ی روانشناختی نظیر صفات شخصیتی و رفتارهای بهداشتی غیر انطباقی را امکان پذیر می سازد .با توجه به ملاک های تشخیصی DSM-IV-TR ، می توان بیماری عروق کرونر را از لحاظ تمامی ابعاد در نظر گرفته شده ، مورد بحث و بررسی قرار داد . زیرا عوامل مختلفی شامل استرس های حاد هیجانی ، افسردگی ، اضطراب ، خشم ، خصومت ، صفات شخصیتی نظیر الگوی رفتار ریخت A ، رفتارهای بهداشتی غیر انطباقی ، ناکارآمد بودن روشهای مقابله ، فقدان حمایت اجتماعی ، خستگی مزمن و رویدادهای زندگی می توانند موجب تسریع در بروز و تشدید ، تاخیر در بهبودی ، افزایش میزان تز کار افتادگی و ناتوانی ، و حتی افزایش مرگ و میر ناشی از بیماری کرونری قلب گردند .

مطلب مرتبط :   با استرس خداحافظی کنید

از سوی دیگر بروز بیماری قلبی به طور ناگهانی و بدون زمینه قبلی ، می تواند به عنوان یک استرس در زندگی بیمار و خانواده او تلقی گردد ؛ که با توجه به ماهیت مزمن بیماری ، پیامد هایی نظیر از کار افتادگی و محدودیت های حرکتی ، مشکلات اجتماعی اقتصادی گسترده و گاه جبران ناپذیری خواهد داشت .

ملاک های تشخیصی DSM-IV-TR برای عوامل روانشناختی موثر بر وضعیت طبی (کاپلان وسادوک ،1382) .

.A وجود یک اختلال طبی عمومی (کد گذاری شده روی محور III) .

.B عوامل روانی به یکی از طریق زیر روی اختلال طبی تاثیر نامطلوب می گذارد ؛

1.این عوامل بر سیر اختلال طبی کلی موثر واقع شده اند ، به گونه ای که با رابطه زمانی نزدیک بین عوامل روانشناختی و تشدید ، یا کندی بهبودی اختلال طب عمومی مشخص شود .

  1. این عوامل در درمان اختلال طبی عمومی تداخل می کند .
  2. این عوامل خطرات بهداشتی اضافه برای فرد به وجود می آورد .
  3. این عوامل پاسخ های فیزیولوژیک وابسته به استرس به وجود می آورند که موجب تسریع یا تشدید علائم اختلال طبی عمومی میگردد (مثلا درد قفسه سینه یا آریتمی در بیمار مبتلا به بیماری کرونری قلب ) .

– برحسب ماهیت عوامل روانشناختی اسم را انتخاب نمایید (اگر بیش از یک عامل در کار باشد ، بارزترین آنها را انتخاب کنید .)

اختلال روانی موثر بر اختلال طبی : مثلا یک اختلال محور I ، مثل اختلال افسردگی اساسی که بهبود از انفارکتوس میوکارد را به تاخیر می اندازد .

– عوامل روانشناختی موثر بر اختلال طبی عمومی : مثل علائم افسردگی که بهبود پس از علائم جراحی را به تعویق می ا ندازد ؛ اضطراب که اسم را تشدید می کند .

– صفات شخصیتی یا سبک مدارا که بر اختلال طبی موثر واقع میگردد : مثلا افکار بیمار گونه نیاز به عمل جراحی در بیمار مبتلا به سرطان ؛ رفتار خصمانه و پرفشار که در بروز بیماری های قلبی – عروقی سهیم است .

– رفتار بهداشتی غیر انطباقی موثر بر اختلال طبی کلی : مثلا عدم همکاری در رعایت رژیم غذایی و دارویی ؛پرخوری .

– پاسخ فیزیولوژیک وابسته به استرس موثر بر اختلال طبی عمومی : مثل تشدید وابسته به استرس زخم گوارشی ، فشارخون ، آریتمی یا سردرد تنشی .

-سایر عوامل روانشناختی نا مشخص موثر بر وضعیت طبی : مثل عوامل بین فردی ، فرهنگی یا مذهبی .

2-1-3 الگوی رفتاری تیپ A

یکی از اولین تلاشهای نوین در موشکافی  اثر عوامل روانشناختی بر شیوع بیماریهای قلبی ، توسط دانشمند انگلیسی – سرویلیام اوسلر[58] – صورت گرفت .سخنرانی او درباره شخصیت با بیماری آنژین صدری ، استلزام توجه به این بیماری ها را مطرح نمود (اسپنس ، 2002) . وی در سال 1892 ، فرد مستعد اختلالات کرونری قلب را شخصی تنومند و از نطر ذهن و بدن ، قوی و زیرک و بلند پرواز توصیف نمود که موتور او همیشه با تمام سرعت ، رو به جلو در حرکت است .50 تا 60 سال بعد اشتیاق عمومی بیشتری در این زمینه پدید آمد وویژگی هایی چون رفتار وسواسی ، بی قراری ، سخت کوشی ، ستیزه جویی  ،اقتدار طلبی و خصومت انفعالی به توصیف اوسلر از فرد مستعد اختلالات کرونری افزوده شد (جانیس ، 1988 ؛ به نقل از آزاد فلاح ، 1373) .

در اواسط دهه 1950 ، دو کاردیولوژیست بع نامهای فریدمن و روزنمن ،  مفهوم الگوی رفتاری تیپ Aرا به عنوان الگوی رفتاری مستعد کرونری قلب معرفی کردند .مطابق توصیف آنها ، الگوی رفتاری تیپ A با این 6 گرایش کاملا متمایز ،مشخص است :

1-رقابت جویی

2-میل مفرط به دستیابی به اهداف بلند پروازانه

3-نیاز شدید به تصدیق اجتماعی و پیشرفت

4-سرعت و ناشکیبایی

5-فعالیت مداوم و شدید جسمی و ذهنی

6-سطوح بالای هشیاری ذهنی و جسمی(روزنمن و همکاران ، 1987 ؛ به نقل از فلت ، 2008 ) .

این الگو شامل فعالیت زیاد ، کوشش برای پیشرفت ، رقابت جویی و آمادگی برای خصومت است و نیز با احتمال بروز حمله قلبی ارتباط دارد . الگوی مقابل آن ، تیپ رفتاری Bبود که به عنوان یک الگوی سازگارانه و سالم توصیف می شود . مطالعات آینده نگر و طولی نشان دادند ؛ که الگوی رفتاری تیپ A ، با بروز بیماریهای قلبی ارتباط دارد .(همان )

  1. 1. chronic stress
  2. Socioeconomics Status (SES)
  3. Social Support
  4. Beaglehole , R
  5. Magnus , P.
  6. Strike , P.C..
  7. Steptoe . A .
  8. Work stress
  9. Peter , R .
  10. Siegrist , J
  11. Job Strain
  12. Landsbergis , P.
  13. Baker , D.

6.Marmot , M.G.

  1. Bosma , H.
  2. Hemingway , H.
  3. Kivimaki . M.
  4. Leino – Arjas , P.
  5. Luukkonen , R .

1.Balog , P.

2.Janszky , I.

3.Leineweber , C.

4.Orth-Gomer , K.

5.Wamala , S.P.

6.Horsten , M .

7.Moser , V .

8.Blom , M .

9.Nurse  s

10.Rose , G

1.Carney , R.M.

  1. Freedland , K.E.
  2. Miller , G.E.
  3. fatigue
  4. hopelessness
  5. Kope , W.J.
  6. Appels , A.P.
  7. Mandes de leon , C.F.
  8. inflammatory

1.Rosengren ,A.

2.Wilhelmsen ,I.

3.Bartly ,M.

4.Wedel , H.

5.Moos , R.H.

6.Holalan , C.K.

1.hecker , M.H

2.Chesney ,M.H.

3.Black , G.W .

4.Dembroski , G.M

5.Mac Diugall , J.M.

6.Costa ,P.T.

7.Kawachi ,I.

8.Sparrow ,D.

9.Spiro ,A.

10.Chang ,P.P.

11.Ford ,D.E.

12.Meoni ,L.A.

1.Mittleman ,M.A .

1.Osler ,W