منابع و ماخذ مقاله سالمندان، افراد سالمند، پژوهشگران

فرایند تدریجی است.
ب)گسستگی اجتنابناپذیر است.
ج)گسستگی یک هنجار است.
نظریه گسستگی نیز فرضها را به گونهای بیان میدارد که گویی آنها کاملاً طبیعی و جهانی است و شرایط تعدیل کننده یا گوناگونی نژادی یا فرهنگی نمیتواند هیچ تغییری در آن به وجود آورد(هکچیلد117، 1975). به همین دلیل این نظریه در میان سایر پژوهشگران این حوزه بحثهای زیادی پدید آورده است و بسیاری نظریهپردازان با این مسأله که گسستگی بخشی ذاتی و غیرقابل اجتناب از فرایند سالمندی است موافق نیستند(اکنباوم،2009، اکنباوم و بنگستون، 1994 ؛ هایت و همکاران، 2005).
5-نظریه فعالیت118
این نظریه رابطه مثبت میان فعالیت اجتماعی و رضایت از زندگی را بررسی مینماید و اینکه هر چه نقشهای اجتماعی فرد کاهش یابد، احساس عدم رضایت از زندگی افزایش مییابد. بنابر نظریه فعالیت اگر نقشهای جدید جانشین نقشهای قدیم نشود، این بینظمی دائمی خواهد بود و فرد نه تنها با موقعیت بلکه با خودش نیز ناسازگار و بیگانه خواهد بود. پیری موفقیتآمیز ایجاب میکند که نقشهای تازهای با توجه به توانمندیهای سالمند کشف شود یا برای حفظ نقشهای قدیم وسایل تازهای به وجود آید. برای آنکه این آرمان تحقق یابد لازم است که در آینده ارزش سالمند را بازشناخته و سالمندان را عهدهدار نقشهای جدید کرده، نقشهایی که از نظر اجتماعی ارزشمند میباشد(میشارا و رایدل،1917 ؛ ترجمهی گنجی و همکاران، 1371).
در مواردی نظریه فعالیت به نظریه جایگزینی119 استناد میکند، نظریهای که طرفدارانش اینگونه استدلال میکنند که فعالیت زندگی فرد در طول حیات، مدام در حال تغییر است، بنابراین، افراد سالمند هم مانند سایر کسانی که در مراحل ابتداییتر زندگی هستند، میبایستی این انتخاب را داشته باشند که فعالیتهای قبلی خود را با فعالیتهای جدیدی جایگزین سازند. نظریه فعالیت بر این موضوع تأکید دارد که به جای طرد کردن سالمندان از جامعه، آنان باید فعالیتهای دوران میانسالی را عهدهدار بوده و در جامعه عضویت کامل داشته باشند(علیخانی، 1381).
6- نظریه تداوم یا استمرار120
بر طبق این نظریه ارزشها، عادات و رفتار افراد در سن پیری تداوم مییابد. شخصی که عادت به زندگی جمعی و برقراری ارتباط با دیگران دارد به این کار ادامه میدهد و کسی که به ارتباط با دیگران علاقه نشان نمیدهد، بیشتر حالات کنارهگیری پیدا میکند(کوزیرو ارب، 1987). بنابر نظریه تداوم، عادت، سلیقهها و سبکهای شخصی که درجریان زندگی کسب و فراهم شده است تا زمان پیری باقی میمانند. بهترین نشانه برای پیشبینی رفتارهای فرد در یک موقعیت معین، همواره رفتار قبلی اوست. سازگاری اجتماعی با پیری یا بازنشستگی و یا رویدادهایی از همین نوع، اصولاً توسط گذشته تعیین میشود. رویدادهای اجتماعی که درجریان آخرین سالهای زندگی رخ میدهد، بیشک فشارهایی وارد میکند و پذیرش برخی رفتارها را به دنبال میآورد ولی این رفتارها مسیری را دنبال میکند که قبلاً در زندگی انتخاب شده است(محتشمی کاشانی، 1372).
7- نظریه مبادله121
نظریه مبادله اینگونه استدلال میکند که روابط و عمل متقابل اجتماعی میان افراد وقتی به گونهای کامل مطرح میشود، که تمامی شرکتکنندگان در آن احساس کنند که از روابط میان خود سود میبرند. افراد گروهها نه تنها از پاداشهای مادی سود میبرند، بلکه آنان از عشق و علاقه، تأیید، احترام و سایر پاداشهای معنوی نیز بهرهمند میشوند. نتیجهای که از پذیرش نظریهی مبادله حاصل میشود، این است آنهایی که نمیتوانند تبادل کلامی در این رابطه داشته باشند خویشتن را از نظر اقتصادی و اجتماعی در موقعیتی نارسا احساس میکنند(علیخانی،1381).
8-نظریه تعاملی122
تغییرات سنی نتیجه واکنش میان خصوصیات هر فرد، شرایط اجتماعی وی و نحوه واکنشهای فرد در برابر اجتماع میباشد. تأکید این نظریه بر وظایف و نقشهایی است که فرد در طول زندگی خود به عهده داشته است. معمولاً افراد سعی دارند که نقش و وظیفه خود را اصلاح و متعادل نموده و از نقشی به نقش دیگر بروند و الگویی مرکب از نقشهای متفاوت را به خود بگیرند. اما با افزایش سن وظایف مهم آنها خاتمه یافته و به انتخاب خود به وظایف جدیدی میپردازند(فروغ عامری، گواری، نظری، رشیدینژاد و افشارزاده، 1380).
9- نظریه تحولی
از میان نظریههای روانشناختی، معروفترین آنها نظریه تحولی اریکسون123 است که مراحل رشد را در تمامی دورههای زندگی توصیف مینماید. وی هشت مرحله را در زندگی انسان در نظر گرفته و سنین بالای 65 سال را، مرحله کمال در برابر یأس و انزوا یا انسجام من در برابر ناامیدی، نامگذاری کرده است. این مرحله به شخص امکان میدهد که جایگاه خود را در این دوره زندگی بپذیرد و قبول کند که زندگی هر کس مسئولیتی است که بر عهده خود او میباشد(سادوک و سادوک،1996؛ ترجمه پور افکاری، 1375). شخصی که به سن سالمندی میرسد، میبایستی تکالیف تکاملی این دوره را به انجام رسانده باشد.تکالیف تکاملی در مرحله کمالیافتگی در مقابل یأس و ناامیدی از نظر اریکسون عبارتند از:
1. قبول کاهش توانایی و محدودیتها
2. تطابق با بازنشستگی
3. تطابق با تغییر الگوهای زندگی
4. قبول مرگ و نیستی همراه با آرامش(کوزیر و ارب، 1987).
10-نظریه صفات
یکی از نظریات مطرح در رویکرد صفات، نظریه آلپورت124 است که رشد شخصیت را به عنوان یک فرآیند افتراقی مستمر در نظر گرفت و معتقد بود که شخصیت فرد مسن از طریق پیچیدگی یا افتراق بیشتری که نسبت به شخصیت فرد جوان دارد مشخص میشود. این افتراق رو به تزاید، به کمک تجربه زیاد سالمندان و تسلط بهتر بر سائقها125، تبیین میشود. وی شش صفات متمایز را برای این سنین تشخیص داده است. این صفات که به نظر میرسد شخصیت پخته را مشخص میکنند و آن را در مقابل شخصیت مسن قرار میدهند عبارتند از:
1. احساس خویشتن رشد یافته
2. توانایی حفظ روابط گرم با دیگران
3. امنیت عاطفی عمیق که به پذیرش نفس وابسته است
4. تمایل به درک، تفکر و اشتیاق عمل در مقابل واقعیت خارجی
5. خود عینیتیابی126، تعمق (بصیرت)127 و شوخ طبعی128
6. زندگی متناسب با فلسفهای که به زندگی وحدت میبخشد(آلپورت 1961، به نقل از گنجی، 1371).
مشکلات و اختلالات سالمندان
دادههای مربوط به شیوع اختلالات روانی در افراد مسن متغیر است اما بر اساس یک برآورد محافظهکارانه 25% این گروه سنی علائم روانپزشکی چشمگیری دارند. تعداد سالمندان دچار بیماری روانی در سال 2005 حدود 9 میلیون نفر برآورد شد. انتظار میرود این رقم تا اواسط این قرن به 20 میلیون نفر افزایش یابد. سالمندان با اختلالات روانی یا جسمانی و یا هردوی آنها دست به گریبانند و این اختلالات توانایی عملکردی و حتی بقای آنها را به خطر میاندازد. برنامه همهگیرشناسی منطقه تحت پوشش وابسته به موسسه ملی بهداشت روانی نشان داد که شایعترین اختلالات روانی در سالمندان عبارتند از: اختلالات افسردگی، اختلالات شناختی، انواع هراسها(از گروه اختلالات اضطرابی) و اختلالات مصرف الکل(سادوک و سادوک، 1933؛ ترجمهی رضاعی، 1390). حال با توجه به انواع اختلالاتی که سالمندان با آن درگیرند، این پژوهش به دنبال این است که دو مورد از این مشکلات و اختلالات(یعنی افسردگی و اضطراب) را بررسی کند و سپس یکی از درمانهای مرتبط با این مشکلات را مطرح سازد.
تعریف افسردگی
در حال حاضر افسردگی چهارمین بیماری شایع در جهان محسوب میشود و بر اساس آمار سازمان بهداشت جهانی 340 میلیون نفر در جهان از افسردگی رنج میبرند و طبق برآوردهای انجام شده پیشبینی میشود تا سال 2020 این بیماری به دومین بیماری شایع در جهان بدل شود(قایم محمدی، 1383). در چهارمین نسخه راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی129، انجمن روانپزشکی آمریکا(1994)، اختلال افسردگی اساسی، یکی از اختلالات خلقی شمرده میشود. در اختلال افسردگی در حالت خفیف آن فرد به تفکر درباره موضوعات فردی میپردازد. در بیشتر ساعات روز و بیشتر روزهای هفته، غمگین و ناراحت است. با عمق یافتن افسردگی، علائم بیشتری افزوده میگردد. این علائم شامل تغییرات هیجانی همانند احساسات غمگینی و ناامیدی مفرط، تغییرات شناختی مانند احترام به خود پایین، گناه و تقصیر، حافظه و مشکلات تمرکزی، تغییرات در رفتار و انگیزش مانند احساس بیقراری یا کندی، کاهش علاقه به فعالیتهای اجتماعی یا تفریحی و تغییرات جسمی مانند خواب، مسائل خوردن و جنسی و توانباختگی است. چنانچه افسردگی به اندازهای شدید باشد که پنج علامت یا بیشتر از این علائم را برای مدت بیش از دو هفته در برگیرد، افسردگی اساسی است. میزان خطر ابتلای فرد به افسردگی در طول زندگی، در مردان12% و در زنان 20% است. در هر مقطع زمانی، حدود 5% جامعه از افسردگی با این شدت در رنج هستند؛ 25% از برهههای افسردگی کمتر از یک ماه طول میکشد و 50% در کمتراز سه ماه بهبود مییابند(کلارک130 و بورن131، 1954؛ ترجمه کاویانی، 1380). البته تعاریف دیگری نیز از افسردگی وجود دارد از جمله:
– افسردگی به منزله یک بیماری خلق و خو یا اختلال کنش خلق و خو است(لو132 و لو ،1991). در سطح معمول بالینی، افسردگی نشانگانی است که تحت سلطه خلق افسرده است و بر اساس بیان لفظی یا غیرلفظی عواطف غمگین، اضطرابی و یا حالتهای برانگیختگی نشان داده میشود(بلاکبرن133 و کوترو134،1990).
-سقوط غیر قابل توجیه تنود حیاتی: این حالت در قلمرو بدنی با خستگی دائم آشکار میشود، در قلمرو شناختی به صورت پراکندگی دقت و مشکل کوشش فکری و در قلمرو عاطفی به شکل حالتی مالیخولیایی که با هشیاری فرد نسبت به ناتوانمندی واکنش همراه است، متجلی میشود(چاپلین135، 1975). از علائم افسردگی میتوان به اندوه و تشویش زیاد، احساس گناه و بیارزشی، دوری گزیدن از دیگران، کاهش اشتها و میل جنسی، بیخوابی، از دست دادن علاقه و کسب لذت از فعالیتهای روزمره اشاره کرد. افراد افسرده شکلهای متفاوتی از علائم مذکور را تجربه میکنند که از نظر شدت ممکن است از ملایم تا خیلی شدید در نوسان باشد(دیویسون136، کرینگ137 و نیل138 ، 2004).
جدول2-4: فهرست نشانههای بالینی افسردگی(هوبر139، 1993؛ به نقل از دادستان، 1383)
رفتار، حرکت و شکل ظاهری
بدون نیرو، خمیده، بدون تنش، کندی حرکات، ناآرامی، اضطراب عصبی، مالیدن دستها به یکدیگر، غمگین،نگران، آویزان بودن گوشههای دهان، چینهای عمیق، به صورت آرام و یکنواخت حرف زدن، کاهش طیف عمل.
جنبهی هیجانی
احساس کوفتگی، ناتوانی، غمگینی، ناامیدی، فقدان، رهاشدگی، تنهایی، گنهکاری، خشم، اضطراب و نگرانی، بی احساسی در برابر جهان پیرامون
جنبهی روانشناختی نباتی
ناآرامی درونی، تحریکپذیری، تنش، برانگیختگی، گریه، خستگی، ضعف، اختلال خواب،حساسیت نسبت به تغییرات جوی، کاهش اشتها و وزن، دردها و ناراحتیهای نباتی(درد معده و سنگینی سر و . . .)
جنبهی خیالبافیشناختی
بازخورد منفی نسبت به خود و آینده، بدبینی و انتقاد دائم از خود، عدم اطمینان نسبت به خود، خودبیمارپنداری، فقدان تخیل،کندی فکر،مشکلات تمرکز،نشخوار فکری ادواری، انتظار تنبیه و فاجعه، افکار هزیانی مانند ارتکاب گناه، بیکفایتی، افکار انتحاری
جنبهی انگیزشی
انتظار شکست، کنارهگیری و اجتناب از مسئولیتهای خود،احساس فقدان کنترل و ناتوانی، احساس فزونی خواستههای دیگران، فقدان تمایل به پیشرفت، کنارهگیری تا حد انتحار یا افزایش وابستگی به دیگران.
تاریخچه مطالعه افسردگی
بقراط در حدود چهارصد سال قبل از میلاد مسیح اصطلاحات مانیا140(شیدایی) و مالیخولیا141 را برای توصیف اختلالات روانی به کار برده بود. در حدود سال سیام میلادی یک پزشک رومی به نام سلسوس142 مالیخولیا را به عنوان

مطلب مرتبط :   مقاله رایگان دربارهاستان هرمزگان

دیدگاهتان را بنویسید