پایان نامه رایگان با موضوع دین و سیاست، ولایت فقیه، حکومت اسلامی، حقوق شهروندی

وسیاست از نگاه جریان‌های شیعی عراق
در این مؤلفه، نکت? اساسی آن است که رابط? دین و سیاست حداقل به ۲ شکل متصور است: اوّل: دین و سیاست با هم تلازم دارند؛ دوّم: دین و سیاست با هم ملازمتی ندارند. جریان‌های عمد? شیعی بر اساس این مؤلفه، حداقل به دو دسته تقسیم می‌شوند: مدافع تلازم دین و سیاست یا مخالف آن. در بین موافقان رابط? دین و سیاست نیز برخی معتقد به به تلازم نهاد دین (یعنی سازمان روحانیت شیعه) با نهاد دولت‌اند، یعنی معتقدند مسندهای اساسی و اجرایی توسط روحانیت و نخبگان دینی اداره شود؛ امّا برخی در عین دفاع از نرزهای مشترک دین و سیاست، معتقدند نهاد دین (روحانیت) در نهاد دولت مداخله‌ای نداشته باشد و به جای حکومت دینی، از حکومت دین‌داران دفاع می‌کنند.
اندیشه سیاسی مدرن اسلامی در عراق با آثار و نوشته‌های شهید صدر آغاز شد. فقه شیعه در خصوص حکومت‌داری و پیوستگی دین و سیاست و ارائه نظر در مسائل اولیه زندگی دستوراتی دارد و مسائل را با اقتضائات روز تطبیق میدهد و با تحولات به پیش می رود. این پویایی باعث می‌شود که شیعیان از حکومت‌ها، جهت برآورده نمودن انتظارات‌شان از حضور دین در عرص? جامعه در هر کشوری که دارای نقش‌های پررنگ یا کم‎‌رنگی هستند نارضایتی‌هایی داشته باشند. در عراق از آنجا که شیعیان در حال حاضر قدرت اجرایی را در دست دارند می توانند این پویایی را تا حدودی نیز بکار گیرند. با عنایت به این توضیح ابتدا نظر مراجع عظام تقلید عراق را در این‎باره ذکر نموده سپس به دیدگاه جریان‌های شیعی در عراق می‌پردازیم.
حضرت آیت الله محمد اسحاق فیاض از مراجع عظام حوزه نجف، اندیشه‌ی خود در مورد الگوی حکومت اسلامی، ولایت فقیه و حدود آن، حکومت دینی و غیر دینی و سایر مسائل را اخیراً (ذی قعده ۱۴۲۶) در کتابی به نام “النموذج فی منهج الحکومه الاسلامیه، القائمه علی اساس الحاکمیه الله تعالی” مطرح کرده است. آیت الله فیاض در تفاوت بین حکومت دینی و حکومت غیر دینی و در تعریف حکومت دینی معتقد است حکومت دینی، حکومتی است که براساس حاکمیتی که مبدأش خداوند است، بنا شده، و حاکم در این حکومت، در وجود ولی امر مسلمین، منسجم است که از جانب خداوند، در زمان غیبت منصوب شده است. در زمان حضور ولی امر با تصریح به اسم و در قالب فرد مشخص و صفت معین صورت می‌گیرد، اما در زمان غیبت ولی امر مسلمین، صرفاً با بیان ویژگی‌ها و صفاتی مانند فقاهت صورت می‌گیرد که در قالب فقیه جامع‌الشرایط که از جمله شرایطشان اعلمیت است، معین می‌گردد۳۳۶.
آیت الله شیخ بشیر نجفی دیگر مرجع تقلید شیعیان عراق است که معتقد به حل مسائل عراق توسط خود مردم و این که تصمیم گیرنده‌ی اصلی در اداره‌ی حکومت توسط خود ملت عراق مشخص گردد. ایشان ضمن عدم حمایت از هیچ یک از گروه‌ها و جناح‌های سیاسی، خواهان حضور گسترده‌ی مردم در انتخابات عراق و به دست گرفتن امور توسط مردم شد. به نظر می‌رسد ایشان دیدگاهی مبنی بر تلازم سیاست و دین در جامعه ندارند۳۳۷.
آیت الله محمد سعید حکیم از دیگر مراجع عظام تقلید در عراق می‌باشد. هر چند معمولاً از مسائل سیاسی روز عراق، دوری می‌گزیند و به فعالیت‌های مذهبی اکتفا می‌نماید، اما به همراه آیت الله بشیر نجفی و محمد اسحاق فیاض، دو تن از مراجع مشهور دیگر نجف در موضع‌گیری های خود در مسائل عراق از آیت الله سیستانی حمایت می‌نماید و امور را به ایشان ارجاع می‌دهد. مرجع عالی حوزه‌ی نجف در جریان انتخابات از هیچ گروه و حزب و جریان سیاسی حمایت نکردند و بی طرفی خود را در این زمینه اعلام نمودند۳۳۸. ایشان تأکید ویژه‌ای بر حفظ وحدت و رعایت حقوق شهروندی دارند. یکی از امور مورد توجه آیت الله حکیم حفظ وحدت در جامعه‌ی عراق می‌باشد، ایشان با توجه به این که جامعه‌ی عراق از مذاهب و قومیت‌های مختلفی تشکیل شده و علی رغم این که بیشتر مردم این کشور را شیعیان تشکیل می‌دهند، همواره به حفظ وحدت و زندگی مسالمت آمیز با رعایت حقوق شهروندی تأکید می نماید.۳۳۹
آیت الله سید کاظم حائری از مراجع شناخته شده‌ی عراقی و از شاگردان سید محمد باقر صدر می‌باشد، با این که در قم سکونت دارد، از روحانیون مورد احترام و توجه مردم و مسئولین عراق می‌باشد که در جمهوری اسلامی ایران نیز از جایگاه مثبت و قابل توجهی برخوردار است. سید کاظم حائری خود را ادامه دهنده‌ی صدر اول – سید محمدباقر صدر – و صدر ثانی – محمد صادق صدر – می‌داند و این گرایش به سبب این است که صدر اول و صدر ثانی برای اسلام، شأن حکومتی قائل بودند و در مورد اقتصاد و سیاست اسلامی و … به اظهار نظر پرداختند و آیت الله حائری نیز همین مباحث را در اندیشه‌ی خود ادامه داد. در رفتار و اندیشه‌ی آیت الله حائری، جهاد جایگاه ویژه ای دارد. گواه این ادعا، کتاب‌هایی است که ایشان پیش از انقلاب اسلامی به نام “اساس حکومت اسلامی” تألیف کرده است. در ادامه نیز کتاب دیگری به نام، “مبارزه‌ی مسلحانه در اسلام” تألیف کرده است. او اندیشه‌ی جهاد خود را همچنان استمرار بخشید تا جایی که در سال‌های اخیر، کتاب دیگری را در مورد ضرورت ایجاد یک حکومت عادلانه توسط فقیه جامع الشرائط نوشت و آن را “ولایت امر در عصر غیبت” نامید. خروج ایشان از نجف و هجرت به قم در سال ۱۳۵۲ ش، را در راستای مواضع جهادی او تعبیر می‌کنند.۳۴۰ آیت الله حائری معتقد به ولایت فقیه است۳۴۱. وی ولایت فقیه را استمرار ولایت پیامبر و امام معصوم می‌داند و بعد از پایان یافتن دوره‌ی نیابت نواب خاص اربعه، نیابت از امام و ولایت عامه به فقهایی واگذار شده است که صفات معینی – از جمله فقاهت، کاردانی و کفایت، عدالت و… را دارا می باشند. البته این ولایت عامه برای فقها، ایشان را هم عرض رسول خدا (ص) و جانشینان برحقش نمی‌کند که چنین ولایتی برای پیامبر (ص) و ائمه ثابت شده است. اما آن چه از ادله ی ولایت به دست می آید، آن است که ولی شرعی، حق تکمیل نقایص و رفع کمبودهای فرد تحت ولایت خود را پیدا می کند۳۴۲.
حضرت آیت‌الله سید علی سیستانی مرجع اعلی شیعیان در عراق ساکن هستند. در مورد نقش و دیدگاه آیت الله سیستانی در ترسیم رابط? دین و سیاست، دیدگاه‌های متنوعی وجود دارد؛ یکی از اصول اساسی و دغدغه‌های آیت الله سیستانی که امروزه به عنوان یکی از برجسته‌ترین چهره‌‌های سیاسی محسوب می‌شود، موضوع رابطه دین و سیاست یا دین و دولت می‌باشد. آیت الله سیستانی معتقد است که هیچ قانونی مغایر با اصول اسلامی نباید به تصویب برسد و اسلام به عنوان دین رسمی باید به رسمیت شناخته شود. با این که ایشان هیچ منصب حکومتی ندارد اما به دلیل اقتدار مذهبی و نفوذ کلامی که در میان شیعیان داراست، فرامین وی تا حدودی نقش رأی وتو را بازی می‌کند. ایشان در پاسخ به سؤال نماینده آسوشیتدپرس در این مورد که آیا مرجعیت، نقشی در حکومت عراق بعد از صدام حسین ایفا خواهد کرد؟ می‌نویسد: “… و المرجعیته لاتمارس دوراً فی السلطه، و الحکم”۳۴۳؛ مرجعیت در حکومت، نقشی ایفا نمی‌کند. و در پاسخ به سؤال روزنامه واشنگتن پست در این که “ما هی العلاقه بین الدین و الدوله”؟ معتقد است حکومت از اراده اکثریت نشأت می‌گیرد و واجب است که این اغلبیت را مورد احترام نگه دارند و این که حکومت، هیچ‌گونه مخالفتی با احکام دین اکثریت (اسلام) نداشته باشد”.۳۴۴
و در پاسخ به سؤال دیگری که: “ما هو الدور السیاسی الذی یملکه المرجع او رجال الدین؟ این که نقش سیاسی مرجع و رجال دین ـ روحانیون ـ چیست؟ می‌گوید: مرجعیت، هیچ جایگاهی را در حکومت و سلطه، طلب نمی‌کند و ضرورت دوری علمای دین را از مسئولیت‌های اداری و اجرایی خواستار است”۳۴۵.
در جای دیگر در پاسخ به این که: “ما حدود وظیفه رجل الدین فی الوقت الحالی؟…” می‌نویسد: صحیح نیست که روحانیون و رجال دین، خود را درگیر در مسائل اداری و اجرائی کنند، بلکه سزاوار است که به توجیه و ارشاد و اشراف بر نهادهایی که کارشان اداره امور شهر و تأمین امنیت و خدمات عمومی برای مردم است، اکتفا نمایند”.۳۴۶ “و وظیفه آنها در این زمان مثل زمان‌های دیگر، سعی در ترویج دین و نشر احکام و تعلیم جاهلین و نصیحت مؤمنین و اصلاح بین آنها و مانند آنها از آن چه که به اصلاح دین و تکمیل نفوسشان بر می‌گردد و برای آنها شأنی در امور اداری و امثالهم نمی‌باشد”.۳۴۷ آیت الله سیستانی با توجه به وضعیت فعلی عراق، تشکیل حکومت دینی براساس ولایت فقیه را امری ناممکن می‌داند و در ادامه نوع الگوی حکومت مطلوب خود را اینگونه بیان می‌نمایند: “این چنین نیست، بلکه خواهان وضعیتی هستم که اصل دین اسلام که دین اکثریت مردم عراق است و احکام آن، محترم شمرده شود”۳۴۸.
اما در میان جریان‌های عمد? شیعی در عراق نیز دیدگاه‌های متنوعی وجود دارد. از جمله: مجلس اعلای اسلامی عراق به حفظ اصول و مصالح اسلامی در عرصه سیاسی عراق اعتقاد دارد؛ با این حال در عمل ساختارهای سیاسی دموکراتیک را پذیرفته است تلاش میکند تا رقابت قدرت با سایر گروههای عراقی جایگاه برتری در ساختار قدرت نوین بدست آورد. جریان صدر در ابتدای دوره پس از صدام بر ایجاد نوعی حکومت اسلامی در عراق بسیار تأکید داشت و مقتدی صدر در خطبههای نماز جمعه خود خواستار اسلامیشدن جامعه و از جمله ممنوعیت فروش مشروبات الکلی و حجاب جباری برای زنان شد۳۴۹.
لائیک‌های شیعه با نقش بالند? دین مخالف‌اند و نتایج انتخابات نیز تردیدهایی در مرود میزان اثرگذاری لائیک‌ها حتی به عنوان یک تجمع اپوزیسیون پارلمانی به وجود آورد(به خصوص در مورد فراکسیون تحت رهبری ایاد علاوی). اینجا بود که لائیک‌ها احساس نا امیدی کردند و گفتند تا وقتی که اکثریت مردم به ائتلاف یکچارچه عراق رای میدهند، عراق به سوی جهنم پیش می‌رود. نقش احزاب و جریان‌های لائیک با توجه به حمایت آمریکا فزونی گرفته است و حمایت آمریکا از اینها نیز بدان دلیل است که دولت آمریکا معمولا حساب زیادی روی برگه دینی باز نمی کند، و لو آنکه در اکثر اوقات هم وانمود کند بی طرف است. امریکا شرط بندی اصلی اش را روی احزاب و جریان های لائیک می‌کند، زیرا تمام موفقیت برنامه خاورمیانه بزرگ خود را نزد آنها یافته است و اجرای سیاست‌های آتی اش در عراق و کل منطقه را نیز به دست لائیک ها قابل اجرا میداند.۳۵۰
اما در جامعه عراق لائیک‌ها کارنام? ضعیفی را در انتخابات‌های برگزار شده در عراق بدست آوردهاند. که دلایل متعددی داشته است. از جمله:
* رویکردی که در عراق نسبت به هویت دینی و نژادی در زمان‌های نا آرامی پیدا می‌شود.
* پیش افتادن احزاب دینی از حیث زمانی پس از سقوط صدام
* نبود رهبرانی که طایفه‌گرا نباشند و راستگو باشند و سازماندهی فعال را بدانند و امکانات مالی خوبی هم داشته باشند.
احزاب لیبرال ناچار خواهند شد برای باقی ماندنشان درعراق با

مطلب مرتبط :   دانلود پایان نامه ارشد با موضوعوجود رابط، وجود رابطه، سطح معنادار

دیدگاهتان را بنویسید