پایان نامه رایگان با موضوع سازماندهی، ایدئولوژی، توسعه سیاسی، دانشگاهیان

گسترده‌تری متشکل از روحانیون جوان سیاسی جهان عرب مخصوصاً عراق در محیط‌های حوزه‌ای و مدارس نجف شد.
از جمله سیّد محمّد باقر صدر که ضرورت ایجاد یک تشکل سیاسی اسلام‌گرا با عنوان “حزب الدعوه الاسلامیه” را جهت مبارزه با احزاب سیاسی ملّی‌گرا و سوسیالیست، و به قدرت رساندن تحصیل‌کرده‌های مسلمان عراقی، مرکّب از حوزوی‌ها و دانشگاهیان، احساس نمود؛ و بدین‌ترتیب جوانان تحصیل‌کرده عراقی را به سمت سازماندهی سیاسی و تلاش برای دست‌یابی قدرت و حاکمیّت سوق داد.۲۳۶ شهید محمدباقر صدر را می‌توان “نمودار یک متفکر اسلامی به معنای درست کلمه دانست. او کسی بود که اندیش? اسلامی را در مقابل ایدئولوژی‌های وارداتی غرب و شرق، با سین? برافراشته‌ای در مقابل جوان‌های جوینده و خواهنده نگاه‌داشت”۲۳۷ مشی سیاسی-اجتماعی شهید صدر پس از چندین دهه همچنان بخشی از مرام‏نامه شیعیان اسلام‏گرا را تشکیل می‎دهد. صدر و دیگر روحانیون عرب تحصیل‌کرده در حوزه‎ی نجف، در شکل‎گیری جنبش‎های سیاسی شیعی در سراسر جهان عمیقاً اثرگذار بودند؛ امروزه جریان اسلام‌گرای شیعه در عراق که نیرویی آزموده و قدرتمند در بافت جامعه این کشور محسوب می‌شود با نام شهید محمدباقر صدر گره خورده‌است.
امروزه سرنگونی صدام و تغییر ارزش‌ها و ترجیحات سیاسی مبتی بر ایدئولوژی بعث، فضای جدیدی فراهم ساخته است که روند و رویدادهای سیاسی جدیدی مبتنی بر ارزش‌ها و قواعد مردم‌مدار شکل گیرد. درک روندهای عراق پس از صدام، بخش مهمی از آینده این سرزمین را رقم خواهد زد. در عراق جدید افراد، طیف‌ها و جریان‌های سیاسی مؤثر و مهمی ظهور کرده‌اند که گرچه تجربه‌ای از قدرت‌مداری است. اما “هرگونه سهل‌انگارى و تفرقه‌اندازی، آینده‌ى دشوارى را براى آنان رقم خواهد زد. وحدت ملى، حضور در صحنه، شرکت در تشکیل حکومت مستقل و پاسدار هویت اسلامى، بزرگترین وظیفه‌ى مردم عراق بویژه علماء، روشنفکران و نخبگان علمى و سیاسى است.”۲۳۸
در معرفی جریان‌های شیعی اسلام‌گرای عمده در عراق، یعنی حزب الدعوه، مجلس اعلای اسلامی عراق، جریان صدر و حزب فضیلت، با نگاهی اجمالی به تاریخچ? تشکیل، مؤسّسین، و ادوار تاریخی سپری شده و فراز و نشیب‌های آن در ابعاد نظری و عملی جریان را، رسم خواهیم نمود.
۱. حزب الدعوه اسلامی
زمان و مکان تشکیل حزب الدعوه
حزب الدعوه اسلامی۲۳۹ یکی از قدیمی ترین احزاب سیاسی موجود در عراق است. حزب الدعوه اسلامی (IDP) به استناد ادبیات و اظهارات اعضای آن، اواخر دهه ۵۰ میلادی۲۴۰، در ۱۲ اکتبر سال ۱۹۵۷ میلادی/ ۲۰مهرماه ۱۳۳۶ ه.ش۲۴۱ در شهر مقدّس نجفِ عراق تاسیس شد. البته این تاریخ را علی مؤمن۲۴۲ ذکر کرده است؛ در حالی که حنا بطاطو تأسیس آنرا پایان دهه ۶۰ میلادی دانسته و عبدالله نفیسی و احمد موصلّی۲۴۳ تاریخ تشکیل آنرا به ترتیب سال‌های ۱۹۷۷م/۱۳۵۶ه.ش و ۱۹۶۸م/۱۳۴۶ه.ش می‌دانند. اگرچه حول تاریخ تأسیس حزب الدعوه اختلاف نظر وجود دارد، اما با توجه به واقعیات جامع? عراقی آن دهه، همگان معتقدند ظهور حرکت حزب بعد از انقلاب ۱۹۵۸م عبدالکریم قاسم می‌باشد.۲۴۴ اما حزب الدعوه فعالیت علنی خود را پس از به قدرت رسیدن حزب بعث در عراق در سال ۱۹۶۸ آغاز کرد.
مؤسّسین حزب الدعوه
در سال ۱۹۵۷م/۱۳۳۶ه.ش نشست هیئت مؤسسان متشکل از:
۱. سید محمد باقر صدر: (متولد۲۸ فوریه ۱۹۳۵م درکاظمیه بغداد۲۴۵، بنیانگذار جنبش اسلامی عراق، دستگیری نهایی در ۵آوریل ۱۹۸۰ و اعدام در ۸ یا ۹ آوریل همین سال، مدفون در وادی السلام نجف۲۴۶)
۲. سید مرتضی عسکری (اندیشمند اسلامی، متولد ۱۹۱۱ در سامراء ، مهاجرت به ایران(قم) در سال ۱۹۲۹، برگشت به عراق در سال ۱۹۳۲، به دنبال کناره گیری سید محمدباقر صدر از حزب الدعوه به سال ۱۹۶۰ وی ناظر کل در تشکیلات دوم رهبری و ستاد حزب الدعوه شد، حسینیه آل مبارک در منطق? کراده شرقی در بغداد محل نشست‌ها و گفتگوهای او با مردم بود. مهاجرت به بیروت در سال ۱۹۶۹،۲۴۷ وفات ۲۰۰۷م۲۴۸)
۳. سید محمد مهدی حکیم (متولد ۱۹۳۵در نجف، سومین پسر آیت‌الله العظمی محسن حکیم، حضور در بغداد در سال ۱۹۶۳ به عنوان نماینده پدرش، سال ۱۹۶۹ متهم به همکاری با ملامصطفی بارزانب و ایران، ترور در ۱۷ ژانویه ۱۹۸۸ در جریان شرکت در کنفرانس اسلامی در خرطوم۲۴۹)
۴. محمد صالح الادیب (متولد ۱۹۳۳، مهندس شیمی، مهاجرت به ایران)
۵. عبد صاحب الدخیل(متولد۱۹۳۰، عضو دومین کمیته رهبری (به همراه علامه عسکری و محمد هادی السبیتی) در پی کناره گیری شهید صدر در سال ۱۹۶۰، در ۲۸ سپتامبر۱۹۷۱ بازداشت و زندانی در سلول شماره ۴۲ زندان قصر النهایه که شکنجه‌های رژیم بعثی منجر به شهادت وی شد۲۵۰.)
۶. محمد صادق قاموسی(متولد ۱۹۱۲، در اواخر دهه شصت از فعالت‌های سیاسی کنار کشید و مشغول کسب و کار و تجارت شد تا اینکه در سال ۱۹۸۸ در بغداد درگذشت.۲۵۱)
۷. سید طالب رفاعی( در سال ۱۹۳۱ در شهر رفاعی در جنوب عراق متولد شد. جزء نخستین دانشجویان دانشکده فقه و از برجسته ترین شاگردان شهید صدر، همکاری کوتاه مدتی با اخوان المسلمین در آغاز دهه ۵۰، نماینده هیئت اعزامی به مصر در سال ۱۹۶۹ جهت تقریب مذاهب به جای مرحوم شیخ محمدتقی قمی (نماینده آقای بروجردی)، ملقب شدن به امام الشیعه در جمهوری عربی مصر۲۵۲ )
در منزل سید محسن حکیم با مدیریت محمد صالح الادیب (متوفی ۱۹۹۶م/۱۳۷۵ه.ش) تشکیل شد. و طی نشست کربلا سیاست کلی سازمان و شیوه فعالیت‌های حزبی تعیین شد. اولین رهبران حزب، صدر، دو برادر حکیم، عسکری و محمد صادق قاموسی بودند۲۵۳.
ساختار تشکیلاتی حزب الدعوه
طبق اساس نامه حزب دعوه الاسلامیه، کادر رهبری به سه طیف اصلی تقسیم می شوند:
۱-شورای فقها ، ۲-شورای رهبری ، ۳-کمیته اجرایی
از آنجاییکه همواره سازماندهی حزب مخفیانه صورت میگرفته تبیین قاطع این ساختار بسیار دشوار است. مبنای حزب همان بدنه تحت نظارت تصمیمات فقاهتی و مطمئناً جهتگیری عملکرد آن هم مطابق با اصول اسلامی است. در زمان حیات شهید محمدباقر صدر عمدتاً به روش ایشان اداره میشد. اما پس از شهادت شهید صدر یک مجلس فقهی رسمی در سال ۱۹۸۲ تأسیس شد۲۵۴. شیخ علی کورانی، محمد مهدی آصفی و مهدی خالصی عمدهترین شخصیتهای این گروه به شمار میآمدند. عبدالصاحب الدخیل سازماندهی امور حزب را در دانشگاهها و سید مهدی حکیم فرزند آیه الله سید محسن حکیم به عنوان رابط بین مقامات روحانی نجف و اعضا و هواداران حزب در بغداد فعالیت میکردند. قدرتمندترین عنصر حزب الدعوه کنگرهای است که هر دو سال یک بار برگزار میشود و حزب طی آن رهبر جدید خود را انتخاب مینماید. حزب دارای چندین دفتر است که مهمترین دفاتر آن مربوط به امور سیاسی و نظامی میشود.۲۵۵ کنگره دارای یک شورای مدیریتی است. زمانی که موعد انتخاب رهبر میرسد این شورا جلسات کنگره را برگزار میکند. آن دسته از اعضای کنگره که سابقه طولانی و تجربه در حزب دارند، میتوانند نامزد شوند. حتی اگر خود را نامزد نکنند، طبق اصول و قوانین حزب نامزد به حساب می آیند. ممکن است که کسی نامزد شود یا یکی از اعضای کنگره او را نامزد کند و یا هیچ کس وی را نامزد نکند، اما مادامی که شرایط و ویژگی های مذکوررا داشته باشد می تواند نامزد شود. مگر اینکه کنار بکشد که برای این کار هم اجازه نداردو اگر با رای اعضای کنگره به رهبری انتخاب شود، برای حل این مشکل یک نفر ذخیره جای وی را می گیرد و آن کسی است که پس از رهبر منتخب، دومین تعداد رای را کسب کرده است. این روشی معمول و رایج در حزب الدعوه است و به عنوان روشی دموکراتیک از سال ۱۹۸۰ تا سال ۲۰۰۷ در این حزب رایج بوده است۲۵۶. میزان اعمال قدرت کنگره به طور کلی و دفتر سیاسی به طور خاص در برخی موارد نشان میدهد که نوع سازماندهی حزب جهت اداره حکومت و توسعه سیاسی آینده خود، شیوه جدیدی از آنچه که در ابتدای تشکیل این حزب بوده است انتخاب کرده و در پی تحقق آن میباشد.۲۵۷
ارتباطات فرد با حزب الدعوه متقابل است؛ به این معنی که حزب، نهاد جمعی سازمان‌یافته‌ای است با رهبری و سازمان مرکزی غیردیکتاتوری دارد. حزب الدعوه خصوصیاتی دارد که آن‌را از سایر احزاب لائیک متفاوت می‌کند. الدعوه حزبی اسلامی است که مبانی معنوی مشخصی دارد. از این رو، این حزب تربیتی ارائه می‌کند که فرهنگ و آموزش آن بسیار شبیه بسته آموزشی مدرسه است۲۵۸.
ادوار تاریخی سپری شده در حزب الدعوه
از تأسیس تا روی کار آمدن صدام حسین
حزب الدعوه پس از کودتای ۱۴ژوئیه۱۹۵۸ / ۲۳ تیرماه ۱۳۳۷ هنگامی که به طور کلی عبدالکریم قاسم قدرت در این کشور را به دست گرفت فعال‌تر شد. دولت او در ابتدا رفتار آرام‌تری نسبت به احزاب سیاسی در پیش گرفته بود، در نتیجه حزب الدعوه اجازه یافت که در گذر عضوگیری در سطح جامعه گسترش و توسعه یابد. در آن دوران شمار اعضای منتسب به حزب الدعوه به چندین هزار نفر افزایش یافت و فعالیت‌های خود را در گسترده‌ای فراگیر ادامه دادند. در این میان سایر فعالیت‌های دیگر مانند: برنامه‌های سیاسی و مذهبی منظم، مباحثات و جلسه‌های باز و انتشار کتابها و مجلات از سوی حزب الدعوه رایج بود. حزب الدعوه یک بینش جایگزینی را به جای آنچه که توسط دولت ترسیم شده بود به عراقی‌ها ارائه داد ، این دیدگاه با ترکیب سه ضلع تشکیل می‌شد: ترکیب ارزش های جهانی، اخلاق اسلامی و عمل دموکراتیک
پس از سال ۱۹۶۳م /۱۳۴۲ش، زمانی که حزب بعث در به دست آوردن قدرت ناموفق و شکست خورد، عبدالسلام عارف (رئیس جمهور ۱۹۶۳-۶۶) محدودیت بیشتری بر سر راه آزادی عمل احزاب سیاسی اعمال کرد. با این حال پس از مرگ او در ?? آوریل ???? / ۲۴ فروردین ۱۳۴۵ برادرش عبدالرحمان عارف دوباره و به آرامی فعالیت آزادانه احزاب، از جمله حزب بعث را مورد بازسازی قرار داد. در طول این دوره، حزب الدعوه، نیز به فعالیت‌های خود ادامه داد از جمله: انبوهی از برنامه های تعلیم و تربیت در سطح عموم مردم، سازماندهی تظاهرات مسالمت آمیز دانشجویی، برگزاری مراسمات و شعائر مذهبی که در تقویم عراق هم آمده بود همچون عاشورا و تاسوعا، تخمین زده می شود که به طور متوسط ۴۰۰۰ دانشجو از دانشگاه‌های مختلف بطور سالانه در دسته‌های عزاداری شرکت کرده‌اند. این مراسمات صرفاً نشان‌دهنده تجمعات بزرگ دینی نبودند بلکه فرصتی برای اعمال فشار بر دولت به جهت اعطای آزادی و حقوق بیشتر.به مردم عراق نیز بود که توسط حزب الدعوه سازماندهی می‌شدند. از تشکیل آن در سال ۱۹۵۷ تا به امروز، این حزب به طور مداوم در تلاش برای گسترش پیامی صلح آمیز از اسلام بر اساس آزادی، برابری و عدالت است. امروزه، حزب الدعوه با صدها نفر از اعضایش در دفاتر سراسر کشور عراق، فعالانه در توسعه روند سیاسی در عراق شرکت می کند. حزب الدعوه، همچنان معتقد به حضور در میان توده‌ها به جهت حمایت از مردم عراق می‌باشد

مطلب مرتبط :   منبع پایان نامه دربارهof، and، Figure

دیدگاهتان را بنویسید