دانلود پایان نامه با موضوع کتابداری و اطلاع رسانی و خدمات بهداشتی- درمانی

دانلود پایان نامه

2-2-10- انواع زبان های نمایه سازی
یکی از مهمترین چالش های حوزه ذخیره و بازیابی اطلاعات و بلکه بنیادی ترین آنها نزدیک تر کردن زبان موضوعی جویندگان و ارائه دهندگان اطلاعات است.
زبان نمایه یکی از اجزای عمده نظام ذخیره و بازیابی اطلاعات محسوب می شود. زبان های نمایه را بر اساس معیارهای متفاوت، به گونه های مختلف دسته بندی می شوند ولی بطور کلی می‌توان گفت که این زبان ها عمدتاً بر دو نوعند:
1)   زبان های مهار شده: این زبان ها، حاوی اصطلاحاتی هستند که برای نمایه سازی مدارک انتخاب و پذیرفته شده‌اند و از آن جمله اند: طرح های رده بندی سنتی، فهرست های قراردادی سر عنوانهای موضوعی و اصطلاحنامه ها.
2)   زبان های آزاد: در این زبان ها، محدودیتی از نظر نوع واژه وجود ندارد؛ هر واژه با اصطلاح مناسبی می‌تواند بدون قید و شرط از زبان طبیعی گرفته شود، یعنی عیناً از زبان مدرک نقل شود و یا متناسب با موضوع مدرک تعیین شود.
اینکه کدام یک از دو روش فوق در میزان بازیابی مدارک و کیفیت کار مؤثرتر است، نکته ای است که هنوز به درستی روشن نیست و اختلاف نظرهایی که در میان اهل فن وجود دارد مؤید این مطلب است. اما آنچه در عمل مشاهده می شود این است که اکثر نظامهای دایر و فعال اطلاع رسانی که خدمات گسترده ای را عرضه می کنند، از زبان مهار شده برای آماده سازی مدارک خویش استفاده می کنند و ابزاری که بدین منظور به کار می رود اصطلاحنامه است. (حریری،62)
در تقسیم بندی دیگری، زبان های نمایه سازی را به سه دسته زبان طبیعی، آزاد و کنترل شده تقسیم می کنند.
2-2-10-1- زبان طبیعی
زبان طبیعی نوعی زبان نمایه سازی است که به متن اثر به همان شکلی که نویسنده اصلی مدرک تدارک دیده است، اشاره دارد. چنین متنی تنها از قواعد معمولی و طبیعی صحبت کردن و نوشتن پیروی می کند.
2-2-10-2- زبان نمایه سازی آزاد

جستجو در سایت ما :


در این نظام، نمایه ساز از توصیفگرهایی که خود مناسب می داند برای توصیف مفاهیم موجود در مدارک استفاده می کند، خواه این توصیفگرها در متن آمده باشد یا نه.
2-2-10-3- زبان کنترل شده
واژگان کنترل شده نوع دیگر زبان نمایه سازی و زیرمجموعه ای از واژگان زبان طبیعی است. این واژگان فهرستی از اصطلاحات است که به وسیله عملکردهای کنترل واژگان ایجاد شده است و در نمایه سازی به کار میرود. این زبان خود به سه نوع طرح های رده بندی، فهرست سرعنوان های موضوعی و اصطلاحنامه ها تقسیم می شود. (کاظم پور، اشرفی ریزی، 88)
2-2-11- زبان جامعه پزشکی و آشفتگی ها و نایسامانی های آن
زبان جامعه پزشکی، زبان علم پزشکی، زبان دانش پژوهان و متخصصانی است که با این علم سر و کار دارند. زبان جامعه پزشکی در ایران مجموعه ای از سه زبان به شرح زیر است: 1- زبان تولیدکنندگان و مصرف کنندگان اطلاعات پزشکی ( مؤلفان، مترجمان، ناشران، پژوهشگران، دانشجویان و استادان پزشکی و علوم وابسته) 2- زبان ارائه کنندگان خدمات بهداشتی- درمانی ( پزشکان، پیراپزشکان، داروسازان، دندانپزشکان، پرستاران، بهداشتکاران، کارکنان بیمارستانها و مراکز بهداشتی- درمانی) 3- زبان مصرف کنندگان خدمات بهداشتی- درمانی ( بیماران و خوانندگان آثار پزشکی به زبان ساده) . افراد جامعه پزشکی کاربران جامعه پزشکی اند؛ از این رو هر گونه اخلال ارتباطی بین پیام رسان و پیام گیران موجب نابسامانی و آشفتگی زبان جامعه پزشکی و قطع ارتباط بین زبان علم و زبان روزمره می شود. رهادوست در پژوهش خود با عنوان ” سرعنوانهای موضوعی پزشکی فارسی” به ده معضل ذخیره سازی اطلاعات پزشکی فارسی اشاره می کند که عبارتند از: 1- فاصله زمانی بین اطلاعات پزشکی غیر فارسی و انتقال اطلاعات به جامعه پزشکی فارسی زبان 2- پراکندگی و ناهماهنگی واژه ها و اصطلاحات پزشکی فارسی در رسانه های گروهی، کتابها، مقاله های ترجمه و تألیف شده به فارسی، کتابنامه ها، همایش ها و غلبه فرهنگ شفاهی بر فرهنگ مدون در میان جامعه استفاده کننده از خدمات پزشکی و جامعه ارائه کننده این خدمات 3- نادرست بودن معنای واژه ها و اصطلاحات در واژه نامه های علوم پزشکی فارسی 4- فعال نبودن انجمن های علمی علوم پزشکی به ویژه در زمینه مهار واژگان تخصصی 5- فعال نبودن فرهنگستان زبان ایران 6- فعال نبودن فرهنگستان علوم پزشکی 7- مغفول ماندن قلمروهایی از دانش پزشکی نظیر پزشکی سنتی ایرانی و اسلامی از جمله مبحث داروهای گیاهی و تاریخ پزشکی در ایران و اسلام و یکدست نبودن زبان پزشکی فارسی در این شاخه ها 8- ناهماهنگی ابزارهای تحلیل موضوعی در کتابخانه های دانشگاههای علوم پزشکی و ناهماهنگی سرعنوان های موضوع به کار رفته در کتابخانه ها 9- نبود ارتباط بین تولیدکنندگان منابع پزشکی فارسی، تحلیل کنندگان این منابع در کتابخانه های پزشکی و استفاده کنندگان از این منابع و 10- نابسامانی نمایه سازی مقالات پزشکی فارسی ( رهادوست، 82)
2-2-12- مستندسازی
مستندسازی در واژگان فنی بیشتر با واژه های مهار مستند، مهار واژگانی، کنترل واژگانی، بازبینی مستند و … شناخته می شود و معادل Authority control در زبان انگلیسی است. در فرهنگ فشرده علوم کتابداری و اطلاع رسانی چنین تعریفی از آن ارائه شده است: ” کنترل اصطلاحات نمایه یا نقاط دستیابی با استفاده از سیاهه اصطلاحات کنترل شده یا قابل پذیرش به منظور حفظ یکدستی در نمایه سازی.”
اصولا کنترل واژگان روشی است که در نظام های بازیابی اطلاعات به منظور از میان برداشتن نارسایی ها و معایب موجود در واژگان طبیعی مورد استفاده قرار می گیرد. نقش کنترل واژگان در زمان ذخیره اطلاعات، تطبیق دادن واژه های در نظرگرفته شده با استانداردهاست که به منظور فهم روابط بین لغات و متحدالشکل نمودن انها صورت می گیرد. در زمان کاوش اطلاعات نیز نقش کنترل واژگان در اختیار قراردادن سیاهه ای از اصطلاحات استاندارد و ارجاع واژ های غیراستاندارد به واژ های مترادف و مرتبط است. به منظور حفظ یکدستی و جلوگیری از ریزش کاذب در هنگام بازیابی اطلاعات یک نظام، شناسه ها باید به گونه ای تهیه و هماهنگ شوند که کاوشگر با هر واژه یا اصطلاحی بتواند اطلاعات مورد نظر خود را بازیابی نماید. به همین منظور با استفاده از شیوه های مستندسازی، اصطلاحات یک نظام اطلاعاتی ( مانند فهرست ها، پایگاه های اطلاعاتی و …) مستند شده و ارجاعات لازم برای بازیابی آنها ساخته می شود. ( رضایی شریف آبادی، خسروی، حاجی زین العابدینی، 86)
2-2-13- مهم ترین ابزارهای مستندسازی
اصطلاحنامه ها، فهرست سرعنوان های موضوعی، فهرست های مستند نامهای اشخاص، فهرست های مستند نام های تنالگانها (سازمانها)، فهرست های مستند نام ناشران از رایج ترین ابزارهای مستند سازی به شمار می آیند. برای مستندسازی منابع به زبان فارسی نیز تلاش های زیادی صورت گرفته که نتیجه این تلاش ها، انتشار منابع زیر به عنوان ابزارهای مستندسازی منابع فارسی زبان بوده است:
سرعنوان های موضوعی فارسی