ابعاد و مؤلفه­های مسئولیت­ پذیری اجتماعی

مسئولیت­پذیری اجتماعی

مسئولیت و مسئولیت­پذیری اجتماعی یکی از چیزای مهم اساسی نظام آموزش و پرورش تلقی می شه
طبق دیدگاه ویگوتسکی[1] (1978) و بندورا[2] (1977) رفت و امد اجتماعی ریشه رد نشدنی رشد ذهنی کودکانه
در رفت و امد با بقیه، کودکان چگونگی رفتار کردن و قضاوت کردن رو یاد می گیرن
پس، آموزش و پرورش رسمی باید با رشد اجتماعی یادگیرندگان در ارتباط باشه که شامل مسئولیت اجتماعی اونا، همدلی و هوش عاطفیه
در یک نگاه کلی به مسئولیت­پذیری اجتماعی، می­توان گفت که: “مسئولیت­پذیری اجتماعی دو معنا داره؛ حصول اطمینان از رفاه بقیه در زندگی روزمره (توجه به بقیه) و جلو رفتن به طرف رسیدن به اهداف فردی بی ندیده گرفتن و زیر پا گذاشتن انتظارات بر حق بقیه(بخش هماهنگی بین فردی)
بخش اول مربوط به همدلی و بخش دوم مربوط به احساس گناهه
احساس مسئولیت­پذیری، یهو و بی­دلیل در نوجوانان ظهور نمی­کنه بلکه از همدلی و احساس گناه که خیلی زودتر، در سالای اولین زندگی به وجود میاد، سرچشمه می­گیرد” (بیرهوف، 1387: 225)
کلمه نامه تجارت (2009) تعریفی راحت از مسئولیت­پذیری اجتماعی ارائه می­بده که در اون مسئولیت­پذیری اجتماعی یعنی” تعهد مدیریت یک سازمان در جهت رفاه و منافع جامعه­ای که این رفاه، محیط و منابع رو فراهم کنه، که این از راه فعالیت­ها و هدف­های سازمان اثرگذاره
” پس صاحبنظران مختلف هریک برداشت­های خاصی از این معنی دارن که به بررسی اون می­پردازیم

اس چاپس و سولومون[3] (1990) فکر می کنن مسئولیت­پذیری اجتماعی بیشتر از یک مجموعه مهارت­های یادگرفته شده یا عادات مکتسبهه و مفاهیم نهادی چون لیاقت اجتماعی، عدالت، بردباری، بهبود رفتارهای بین فردی در کلاس و خارج از اون، پذیرش ارزش­های دموکراتیک، ضمنا کاهش میزان دلواپسی­های کودک، بهبود رفت و امد عاطفی ـ روانی کودک و کاهش نیازای شخصی او در رفت و امد با نیازای اجتماعی رو دربرمی­گیرد

طبق گفته فورد[4] (1985) مسئولیت­پذیری اجتماعی هماهنگی با قوانین اجتماعی و برآورده ساختن انتظاراتیه که جامعه از فرد داره

قربونی واقعی (1384) مسئولیت­پذیری اجتماعی رو عبارت می­داند از احساس مسئولیت درارتباط با بقیه، قبول و انجام وظایف فردی و اجتماعی، پذیرش نتایج و مسئولیت اعمال فردی، استفاده توانایی و سعی در یکی بودن و موافقت با مردم، روحیه همکاری و مشارکت، یکدلی و همکاری با مردم و

ممری و همکارانش[5] (2005: 399) “مسئولیت اجتماعی رو حفاظت و بهبود کیفیت زندگی تعریف کرده­ان و براین باورند که مسئولیت اجتماعی جمعی، مجموعه­ای از روابط پذیرفته شده  عمومی، تعهدات و وظایفیه که در مورد رفاه جامعه قرار میگیره”

کارنا و همکارانش[6] (2003) بیان می­کنن که مسئولیت اجتماعی نیازمند احترام گذاردن به مردم، عموم و محیط و رفتارهای موافق با ارزش­های اخلاقی در تناسب با مسئولیتهای قانونیه
به همین خاطر فرای[7] (2007) و هلستن و مالین[8] (2006) به طور خلاصه مطرح می­کنن که مسئولیت اجتماعی یه جور تشویقه تا منابع سازمانی رو به نفع جامعه مورد استفاده بذاره

در یک نگاه کلی و در بیانی راحت می­توان گفت مسئولیت­پذیری اجتماعی یعنی: مسئولیت در قبال بقیه، قبول و انجام درست وظایف اجتماعی، بکارگرفتن توانایی واسه برابری دادن خود با بقیه و صلح با اونا، همکاری و مشارکت داشتن با مردم و پذیرش نتایج مسئولیت­های اجتماعی خود
این نوع از مسئولیت زمانی مطرح می­شه که فرد با در نظر گرفتن نیازها و منافع بقیه کاری رو انجام می­بده و بر خلاف مسئولیت فردی که بر فرد تمرکز داره، مسئولیت اجتماعی بر تعهد فرد با بقیه تأکید داره
با وجود فرق­هایی که بین این دو بعد (مسئولیت­پذیری فردی و اجتماعی) هست باید در نظر داشت که مسئولیت­پذیری فردی به یه جور ایجاد کننده مسئولیت اجتماعیه و این دو بعد لازم و ملزوم یکدیگرند
در این رابطه مرگلر و همکارانش(2007) مطرح می کنن که مسئولیت­پذیری اجتماعی بعدی از مسئولیت فردیه چراکه مسئولیت­پذیری فردی که بر فرد تمرکز داره در بستر اجتماعی اتفاق می­افتد و فرد مسئولیت­پذیر می­داند که چه جوری تصمیماتش بر بقیه  در جامعه اثر می­گذارد

مطلب مرتبط :   تعریف رابط کاربر و ضرورت رابط کاربر گرافیکی

مسئولیت­پذیری اجتماعی به عنوان یک نوع احساس تعهد نسبت به بقیه دارای گونه یا انواع متنوعیه و شناخت این انواع ضروریه چون از دیدگاه سبحانی نژاد و فردانش (1379) این آشنایی در مورد انواع مسئولیت­های اجتماعی پیش زمینه طراحی برنامه درسی رشد دهنده مسئولیت­های اجتماعی حساب می­شه
واسه آموزش و گنجاندن اون در نظام آموزشی باید متناسب با شرایط اجتماعی و نظام ارزشی اون جامعه قدم برداشت چراکه “نظام تعلیم و تربیت هر کشوری متأثر از نظام ارزشای هر جامعهه و به دنبال اون، آموزش مسئولیت­پذیری هم باید طبق شرایط اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و هویت دینی و ملی جامعنجام شه
با توجه به شرایط اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و هویت دینی کشور، انواع مسئولیت­های اجتماعی یک فرد مؤثر واسه جامعه ایرونی رو میشه به هفت نوع تقسیم کرد که عبارتن از: مسئولیت­های دینی ـ اجتماعی، مسئولیت­های سیاسی، مسئولیت­های فرهنگی، مسئولیت­های اقتصادی، مسئولیت­های شهرندی ـ اجتماعی، مسئولیتای زیست محیطی و مسئولیتای سازمانی ـ اجتماعی” (سبحانی نژاد و آب نیکی،1390: 68)

2-3-6 ابعاد و مؤلفه­های مسئولیت­پذیری اجتماعی

بعد از شناخت و طبقه بندی انواع مسئولیت­های اجتماعی، دومین نکته مهم در مورد آموزش مسئولیت­های اجتماعی، آشنایی و توجه با ابعاد این نوع مسئولیته و صاحبنظرانی چون برمن[9] (1990)، ایزارد[10] (1997)، پرکینز و میلر[11] (1994) سه بعد شناختی، عاطفی و عملکردی رو واسه مسئولیت پذیری  اجتماعی مطرح می­کنن

2-3-6-1 بعد شناختی

این بعد، به میزان و نحوه آگاهی و شناخت افراد نسبت به مسئولیت اجتماعی اشاره داره که این “رشد آگاهی و معرفت نسبت به مسئولیت­های اجتماعی درحقیقت مطلع کردن از وجود جامعه و ضرورت سعی افراد واسنجام دادن وظایف و رسالت­های اجتماعی خویشه و بی توجهی به رشد آگاهی­ها و ایجاد نکردن معرفت لازم نسبت بنواع مسئولیت­های اجتماعی به معنای از دست دادن تشکیل اولین مبنای اجرای مسئولیت اجتماعیه” (پورتا[12] و همکاران به نقل از ایزدی و شمامی،1388: 68)
برمن (1990) واسه آموزش مسئولیت­های اجتماعی از راه برنامه­های درسی مدعین که “برنامه­های درسی رشد دهنده مسئولیت­پذیری اجتماعی باید متناسب با سطح درک دانشجویان، اطلاعات لازم رو دور و بر وجود جامعه، عناصر موثر در اون، نقش آدم در حفظ و موندگاری جامعه و انواع مسئولیت­های اجتماعی در اختیار اون­ها بذارن” (سبحانی نژاد و فردانش،1379: 96)

 2-3-6-2  بعد عاطفی

ایزارد (1997) عقیده داره دومین بعد اساسی مسئولیت پذیری اجتماعی، ایجاد نگاه، انگیزه و احساسات مثبت نسبت بنواع مسئولیت­های اجتماعیه طوری که فرد نسبت به پذیرش انواع مسئولیت­های اجتماعی و اجرای فعالانه اونا در سطح جامعه برانگیخته می­شه” (ایزدی و شمامی،1388: 68)
“چانس[13] (1986) بر این باوره نحوه و چگونگی طراحی و اجرای برنامه­درسی رشد دهنده مسئولیت­پذیری اجتماعی باید اونقدر باشه، که در یادگیرنده نسبت به موضوع مورد توجه برنامه، احساسات مثبت بسازه
این احساسات به وسیله ایجاد انگیزه در دانشجویان، به عنوان عوامل تقویت کننده بر نحوه اجرای روابط اجتماعی اون موثر خواهند بود” (همون)

مطلب مرتبط :   ماهیت خود کنترلی از نظر علوم روانشناسی

2-3-6-3  بعد عملکردی

“سومین بعد قابل توجه در آموزش مسئولیت­پذیری اجتماعی بعد عملکردیه” (ایزدی و شمامی،1388)
در این بعد از برنامه درسی رشد دهنده مسئولیت­پذیری اجتماعی باید دانشجویان رو به طور عملی با کارکرد مسئولانه اجتماعی آشنا کرده، مهارت­های اجتماعی لازم واسه حضور مطلوب در صحنه­های اجتماعی رو در اون رشد دهند؛ در این رابطه افرادی چون کاگان[14] (1989)، سایمونز[15] (1994)، پرکینز و میلر (1994) و

به ایجاد مهارت­های اجتماعی واسه عمل به مسئولیت­های اجتماعی تأکید کرده­ان ” (سبحانی نژاد و فردانش،1379: 97)

این تحقیق با درک اهمیت این مسئله کوشیدهه تا با بررسی توانایی­های مسئولیت­پذیری (خودمدیریتی، نظم پذیری، قانونمندی، امانتداری، وظیفه شناسی، نظم، پیشرفت گرایی ) دانشجویان دانشگاه کاشان، داده­های مشخص و عینی رو در مورد میزان موفقیت و موثری برنامه­های آموزشی و درسی درانجام یکی از مهمترین کارکردهای مربوط به تربیت اجتماعی فراهم کنه
اینجا به تعاریف مختصری از مؤلفه­های بالا می­پردازیم:

خودمدیریتی:گزل[16] (2003) مدیریت خود یا خود مدیریتی رو یکی از توانایی­های اساسی در یادگیری اجتماعی ـ هیجانی جای داده و اون رو اینطور تعریف کرده: اداره هیجانات و احساسات، طوری که به جای مانع شدن از اداره موقعیت­ها، دلیلی کمک­کننده باشه، مسئول بودن و خودمون داری واسه رسیدن به اهداف و اصرار در جبران شکست­ها و شکست­ها(جعفری طوسی،1385 به نقل از نعمتی 1387)

نظم پذیری: دقت و مراقبت در استفاده از وسایل و جانشین درست اونا، داشتن آمادگی لازم قبل از انجام کار، تمیز و منظم بودن در امور و رعایت بهداشت

قانونمندی: پیروی از قوانین و معیارهای اجتماعی و درک قوانین گروهی، احساس التزام عمل در موقعیت­های جورواجور، تقید نسبت به بقیه و رعایت حقوق اونا

امانتداری: تعهد نسبت به حفاظت از جون و ثروث و حقوق بقیه و وفاداری نسبت به عهد و پیمان

 وظیفه شناسی: انجام اعمال و تکالیف محوله به طور شایسته حتی بی تذکر بقیه، دیگرخواهی و جامعه دوستی، کمک کننده و کمک دهنده

نظم: مورد بررسی قرار دادن امور، امکان سنجی و برنامه­ریزی در انجام کارا، بودجه بندی و پس انداز منظم

پیشرفت گرایی: آگاهی و میل بهتر شدن، انگیزه­ای درونیه واسه به پایان رساندن موفق یک تکلیف، رسیدن به یک هدف و رسیدن به درجه معینی از لیاقت در کار
ریو[17] (2005) پیشرفت­­گرایی رو میل بنجام خوب کارا در مقایسه با باعث ملاک(خود، تکلیف و قضاوت بقیه) تعریف می کنه (نعمتی، 1387)

Vygotsky
Bandura
Schaps & Solomon
Ford
Memery et al
Karna et al
Fray
Hellsten & Malin
Berman
Izard
Perkins & Miller
4
Porta

Chance
Kagan
Simons
Gasel
Reeve