دانلود پایان نامه ارشد درمورد قصاص، استاد راهنما

منصور حبیبی‌پور
استاد راهنما:
حجت‌الاسلام و المسلمین سید محمدحسین میری
استاد مشاور:
حجت‌الاسلام و المسلمین علی‌رضا عظیمی‌فر
دانشکده:
حکمت و کلام
گروه:
کلام
رشته تحصیلی:
کلام شیعه
تاریخ تصویب:
تاریخ دفاع:
تعداد صفحات:
132
چکیده پایان‌نامه:
عالمان شیعه معتقدند امامت و ولایت از اصول دین، و دنباله رو نبوت پیامبر اکرم? بوده وامام علی? نیز خلیفه بلافصل بعد از پیامبر اکرم? می‌باشد و بر این مطلب آیات و روایات فراوانی دلالت می‌کند. اما عالمان اهل سنت امام علی? را به عنوان خلیفه بلا فصل بعد از نبی اکرم نمی‌دانند. یکی از این عالمان که جایگاه علمی خاصی در میان اهل سنت دارد محمد بن جریر طبری است. در این پایان نامه قصد داریم، عوامل عدم پذیرش عالمان اهل سنت به خصوص طبری بر این مدعا را با بررسی آیات ولایت(ولایت، تبلیغ، مباهله، اطاعت، امامت، صادقین) مورد توجه قرار دهیم. و این‌که آیا طبری در بین آیات قرآن کریم آیا دلالت آیه‌ای بر امامت امیرالمؤمنین? می‌پذیرد یا نه؟ و استدلال او بر عدم پذیرش خلافت بلا فصل امام علی? چیست؟ متأسفانه با وجود روایات متعدد نبوی در شأن نزول آیات که سند آن‌ها صحیح می‌باشد، طبری أخذ به روایات شاذ و نادر و بعضا ضعیف السند نموده است و در اکثر موارد بدون این‌که نظر خود را بیان کند به نقل اقوال مختلف پرداخته و از کنار آیات گذشته است. پذیرش این‌که چنین احادیثی به دست طبری نرسیده و یا استدلال‌های عالمان شیعه به ذهن او خطور نکرده، خیلی مشکل است زیرا ایشان خود جزء محدثین و فقهای متقدم بوده است. اختصار کلام و گفتار طبری و همچنین بیان اقوال بدون بیان نظر خود، قابلیت نقد و بررسی دقیق و موشکافانه را از کلام ایشان گرفته است.
واژگان کلیدی: ولایت، امامت، طبری، اهل بیت?، جامع البیان
فهرست مطالب
مقدمه 1
فصل اول: کلیات و مفاهیم 4
گفتار اول: کلیات 5
تبیین مسأله 5
پیشینه تحقیق 6
جدید بودن و نوآوری تحقیق 6
ضرورت تحقیق 7
هدف تحقیق 8
سؤالات تحقیق 9
سؤال اصلی 9
سؤالات فرعی 9
فرضیه ها 9
روش انجام تحقیق 10
گفتار دوم: مفاهیم 10
طبری و جایگاه تفسیر وی 10
معنا یابی واژگان تحقیق 16
امامت از دیدگاه لغت نویسان و متکلمان 16
1. 1. 1 معانی عام 18
1. 1. 2 معانی خاص 19
اهل بیت از نظرگاه لغت دانان و قرآن پژوهان 20
معنا یابی واژه ولایت در آیات و انواع آن 24
الف: ولایت تکوینی 25
ب: ولایت تشریعی 26
جمع بندی 28
فصل دوم: آیات دلالت کننده بر امامت امام علی? و اهل بیت?? به دلالت مطابقی 30
درآمد 31
گفتار اول: آیه ولایت 32
معنایابی واژه‌ها 32
نقش معنای واژه إنما: 33
معنای واژه ولی 33
شان نزول آیه ولایت‏ 35
آیه ولایت و نگرش کلی مفسران امامیه 37
آیه ولایت و نگرش کلی مفسران اهل سنت 39
دیدگاه طبری و دلایل آن 41
نقد و بررسی 43
1- اهمیت و معنای سیاق 44
2- شرایط و ضوابط اعتبار سیاق 44
جمع بندی 48
گفتار دوم: آیه تبلیغ 49
شأن نزول آیه تبلیغ 50
آیه تبلیغ و نگرش کلی مفسران امامیه 54
آیه تبلیغ و نگرش کلی مفسران اهل سنت 55
1- نزول آیه در مورد حراست در مکه 55
2- نزول آیه درباره رجم و قصاص 56
3- نزول آیه در جنگ با بنی انمار 56
4- نزول آیه درباره مکر یهود 56
دیدگاه طبری و دلایل آن 57
نقد و بررسی 59
جمع بندی 61
گفتار سوم: آیه مباهله 62
معنای واژه مباهله 63
شأن نزول آیه مباهله 64
آیه مباهله و نگرش کلی مفسران امامیه 65
آیه مباهله و نگرش کلی مفسران اهل سنت 67
دیدگاه طبری و دلایل آن 68
نقد و بررسی 70
جمع بندی 70
فصل سوم: آیات دلالت کننده بر امامت امام علی? و اهل بیت? به دلالت التزامی 72
درآمد 73
گفتار اول: آیه اطاعت 73
معنای واژه اولی الامر 74
آیه اطاعت و نگرش کلی مفسران امامیه 75
آیه اطاعت و نگرش کلی مفسران اهل سنت 84
1- حاکمان و والیان 84
2- فرماندهان سپاه در سرایا در عصر پیامبر? 85
3- فقیهان و عالمان دینی 85
4- خلفای راشدین یا ابوبکر وعمر 86
5- افراد اهل حل و عقد 86
دیدگاه طبری و دلایل آن 86
نقد و بررسی 89
الف: تناقض دلالی اخبار 89
ب: نبود امتیاز عصمت برای مصادیق ذکر شده 90
جمع بندی 90
گفتار دوم: آیه امامت 92
شخصیت ابراهیم? در آیات قرآن 92
مقامات پیامبران در عبارات قرآن 93
الف: مقام نبوت 93
ب: مقام رسالت 94
ج: مقام امامت 95
تفسیر واژگان آیه امامت 96
معنای واژه “ابتلا” 96
معنای “کلمات” از دیدگاه مفسران 96
معنای امام و امامت 98
معنای لفظ “ظالمین” 98
آیه امامت و نگرش کلی مفسران امامیه 100
آیه امامت و نگرش کلی مفسران اهل سنت 104
دیدگاه طبری و دلایل آن 106
نقد و بررسی 109
جمع بندی 109
گفتار سوم: آیه صادقین 111
معنایابی لفظ صدق 112
صدق در اصلاح قرآنی 113
آیه صادقین و نگرش کلی مفسران امامیه 116
1- محتوای آیه 117
2- روایات صادره از پیغمبر اکرم? و معصومین? 119
آیه صادقین و نگرش کلی مفسران اهل سنت 120
دیدگاه طبری و دلایل آن 122
نقد و بررسی 123
جمع بندی 124
نتیجه گیری 126
فهرست منابع و مؤاخذ 128
مقدمه
تفسیر قرآن کریم در گرو معرفت آن است و چون شناخت آن درجات گوناگونی دارد بنابراین تفسیر آن نیز مراتب مختلفی دارد. بعضی قرآن را در اثر اتحاد با حقیقت آن می‌شناسند مثل پیامبر اکرم? و اهل بیت عصمت? که به منزله جان رسول خدا? هستند.
بعضی دیگر قرآن را بر اثر مشاهده جمال و جلال آن در خود، می‌شناسند که تبیین آن کشش خاص، برای کسی که از آن نفحه نصیبی ندارد میسور نیست.
و گروه سوم قرآن را با بررسی ابعاد گوناگون اعجاز وی می‌شناسند که اکثر قرآن شناسان و مفسران از این دسته‌اند.
کامل‌ترین شناخت قرآن همانا معرفت عمیقانه طبقه اول است که نه تنها به تمام معارف آن آشنایی کامل دارند بلکه در مرحله عقل، قرآن معقول و در مرتبه مثال، قرآن متمثل و در مرتبه طبیعت، قرآن ناطق می‌باشد و این بخاطر آن است که حقیقت ولایت و حقیقت قرآن گرچه مفهوما از یکدیگر جدا می‌باشند ولی از لحاظ مصداق و همچنین حیثیت صدق، مساوی و متحدند.
گروه دوم به واسطه آیات انفسی قرآن به سوی این هدف والا جذب شده‌اند و با کشش قرآن وارد دریای بیکران او گشته‌اند.
اما دسته سوم با بررسی ابعاد اعجاز آمیز قرآن کریم آن را می‌شناسند و قرآن شناسی آنان از روزنه‌های بیرونی است و کلام خدا را از پشت پرده‌های الفاظ و مفاهیم و مانند آن می‌بینند و از حجاب مصطلحات نمی‌گذرد.
به همین دلیل ده‌ها کتاب در باب تفسیر قرآن به شیوه‌های مختلف تاریخی، ادبی، روایی، فلسفی و… به رشته تحریر در آمده است و هر مفسری از باب تخصص خود به دریای بی کران قرآن نگاه کرده است. با این نگاه‌های یک جانبه به دریای بیکران قرآن، لاجرم بعضی از پرده‌های قرآن کنار خواهد رفت اما سایر چهره‌های قرآن و بطون آن بر ما پنهان است. و این بدان معنا نیست که انسان به دنبال کشف القناء نرود، بلکه یقینا هر قدر ظرف اندیشه ما بزرگ‌تر شود مقدار بیش‌تری از این دریای بیکران را درون خود جای خواهد داد. از این رو بر دانشمندان واجب است تا در همه اعصار و زمانها تلاش کنند تا حقایق بیش‌تری از قرآن کریم و ولایت که پیوند عمیقی با هم دارند را – چنانکه پیامبر اکرم? فرمودند: “إنی تارک فیکم الثقلین کتاب الله و عترتی…” بیاموزند و به آنچه تا کنون بوده قناعت نکنند زیرا پیامبر اکرم? فرموده شگفتیهای قرآن هرگز تمام نمی‌شود و نوآوریهای آن به کهنگی نمی‌گراید.
آری، پیوند عمیقی بین قرآن و ولایت و امامت وجود دارد به نحوی که شیعه آن را از اصول اعتقادات، و یک منصب الهی و دنباله رو نبوت پیامبران? می‌داند. شیعه آن قدر برای امامت ارزش قائل است که امام رضا? می‌فرماید: “کلمه لا إله إلا الله حصنی فمن دخل حصنی أمن من عذابی بشرطها و شروطها و أنا من شروطها” در واقع امام شرط توحید را امامت و ولایت می‌داند.
اما عالمان اهل سنت امامت را به عنوان یک فرع فقهی می‌دانند و نگاه سطحی به مسأله امامت دارند. از جمله این عالمان، محمد بن جریر طبری صاحب تفسیر جامع البیان فی تفسیر آی القرآن است. ایشان به خاطر تخصصش در تاریخ، فقه، حدیث و تفسیر از جایگاه قابل ملاحظه‌ای در میان عالمان اهل سنت دارد به گونه‌ای که تفسیر او را ام التفاسیر می‌دانند. لذا بررسی دیدگاه تفسیری وکلامی او در آیات امامت و ولایت از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و پاسخ به آن‌ها زمینه ساز پاسخ به شبهات وهابیت برای محققان خواهد بود.
به همین خاطر به تفسیر وی که یکی از مهم‌ترین تفاسیر اهل سنت می‌باشد مراجعه کرده و آن را محور بحث خود قرار می‌دهیم و قصد داریم با بررسی و تبیین و تحلیل آیات ولایت و امامت – که از مباحث مهم و ضروری مذهب تشیع است – در این تفسیر به نقد عالمانه نظرات محمد بن جریر حول مبحث امامت و ولایت اهل بیت? بپردازیم تا حقایق تاریخی را مطابق با اصول تفسیر صحیح درباره آیات منتخب استخراج نماییم.
فصل اول
کلیات و مفاهیم
گفتار اول: کلیات
تبیین مسأله
امامت یکی از مباحث مهم علم کلام است و در اصطلاح شیعه به معنای جانشینی درتمام شئون نبی اکرم? منهای دریافت وحی تشریعی است که برای 12 نفر از ائمه معصومین? مطرح می‌باشد.
علمای شیعه برای اثبات ولایت امامان معصوم? به خصوص علی بن ابی طالب? به آیه‌های (ولایت، مباهله، اکمال و ابلاغ، اطاعت، امامت و صادقین) استدلال نموده‌اند.
اما در مقابل، اهل سنت بر این باورند که به وسیله این آیات، ولایت آنان قابل استدلال نیست.
از این رو این پایان نامه در صدد آمده تا نظریه و مستندات محمد بن جریر طبری نویسنده کتاب جامع البیان فی آی القرآن متوفی 310هـ.ق. که به عنوان یک مورخ، مفسر، محدث، در میان اهل سنت مطرح می‌باشد، در رابطه با آیات مورد اشاره باز اندیشی و تجزیه و تحلیل قرار دهد زیرا طبری یکی از دانشمندان برجسته نزد اهل سنت است و نقد و بررسی دیدگاه او دارای اهمیتی مضاعف است از این رو قلمرو این نوشتار در حوزه آیات شریفه بیانگر امامت و ولایت اهل بیت? و در چارچوب نظریه مفسران قرار گرفته است. هرچند این پایان نامه به مناسبت، به برخی از مبانی نظری موضوع امامت و دیدگاه متکلمان اشاره خواهد داشت.
پیشینه تحقیق
مسأله امامت و ولایت موضوعی است که از قرن‌ها پیش مورد بحث و گفتگو میان اندیشمندان و عالمان شیعه و اهل سنت بوده است و هر گروه تلاش نموده‌اند بر اساس آیات قرآن و روایات و شواهد تاریخی مدعای خود را به اثبات برسانند اندیشمندان و مفسرینی مثل شیخ طوسی در تفسیر تبیان جلد یک و سه و علی بن ابراهیم قمی در تفسیر قمی جلد یک، طبرسی در مجمع البیان جلد سه، ابوالفتوح رازی در روضه الجنان و دیگر مفسران امامیه از زاویه نگرش تفسیری به موضوع امامت و به خصوص آیات ولایت به تفصیل پرداخته‌اند ولکن پنهان نماند که محدثان امامیه با نگرش روایی در روایات صادره از معصومین? مجموعه‌ای از آیات را مبتنی بر روایات در حوزه امامت پژوهی مورد توجه قرار داده‌اند از جمله: کلینی در کافی جلد یک، مفید در الارشادجلد یک، طبرسی در اعلام الوری و الاحتجاج جلد یک، شیخ حر عاملی در اثبات الهداه جلد دو. با این وصف در عصر حاضر برخی از دانشوران به دلیل اهمیت موضوع امامت، از زوایای کلامی، تفسیری، و روایی، و گاه تاریخی دامنه گفتگوها را در این باره باز نموده‌اند. لکن بر حسب تتبعی که صورت گرفت پیشینه‌ی خاصی که به بررسی و تبیین آیات ولایت در تفسیر جامع البیان فی آی القرآن طبری بپردازد، یافت نشد.
جدید بودن و نوآوری تحقیق
با توجه به جایگاه طبری در بین علمای اهل سنت که به عنوان یک مورخ،

مطلب مرتبط :   مقاله رایگان درموردرگرسیون، رگرسیون خطی، ضریب تعیین، مدل رگرسیون

دیدگاهتان را بنویسید